De ouder zonder gezag

Het begrip ‘ouder’ is in deze paragraaf bedoeld in de zin zoals het Burgerlijk Wetboek dat hanteert: de ouder die het kind (geboren voor 2023) wel heeft erkend, maar die geen gezag (meer) heeft of de ouder die nooit gezag heeft verkregen. Zoals al eerder vermeld, gaat het hierbij meestal om ouders van kinderen die geboren zijn buiten huwelijk, bijvoorbeeld tijdens een samenwoning van ouders. De ouder zonder gezag is niet een ouder in de zin van de Jeugdwet maar kan dus wel een ouder in de zin van het Burgerlijk Wetboek zijn (als het kind (geboren voor 2023) door die persoon erkend is).

De vraag of die ouder zonder gezag een belanghebbende is in de zin van artikel 1:2 Awb, is door de Centrale Raad van Beroep beantwoord. De uitspraken zijn weliswaar gedaan onder de werking van de Wet op de jeugdzorg, de voorganger van de Jeugdwet, maar hebben ook betekenis voor de Jeugdwet. De vader van wie het gezag (door een rechterlijke beslissing) is beëindigd, werd door de Centrale Raad van Beroep niet als belanghebbende aangemerkt bij een besluit waarbij de jeugdige pleegzorg werd verleend en jeugdhulp thuis. De Centrale Raad van Beroep achtte daarbij van belang dat de vader, nu hij geen gezag meer had over de jeugdige, niet langer belast was met de plicht het kind op te voeden en te verzorgen in de zin van artikel 1:247 BW.

CRVB 6 april 2016, ECLI:NL:CRVB:2016:1305.

In de andere uitspraak betrof het een ouder die geen gezag meer had over het kind: het gezag was als gevolg van een rechterlijke beslissing beëindigd. De vader beriep zich op de bloedverwantschap in de eerste graad die tussen hem en het kind bestond maar met dezelfde overweging achtte de Centrale Raad van Beroep dit niet voldoende.

CRVB 2 november 2016, ECLI:NL:CRVB:2016:4172.

In deze gevallen was sprake van een ouder van wie het gezag was beëindigd en die problemen had met de hulp die aan zijn kind werd geboden via een voorziening op het gebied van jeugdhulp. Het lijkt erop dat de Centrale Raad van Beroep wel een belang aanwezig acht bij een ouder die geen gezag heeft over de jeugdige maar die verzoekt om een voorziening voor zichzelf. Het gaat hier om een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep

CRVB 15 september 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:1800.

in een zaak waarin de vader zonder gezag en ook niet zijnde de opvoeder van het kind het college vroeg om een deskundige in te schakelen die hem (de ouder zonder gezag) kon begeleiden bij het opnieuw opstarten van de omgang met zijn kinderen. De Centrale Raad van Beroep merkte de vader wel aan als belanghebbende omdat de aanvraag van de vader strekte tot het verstrekken van een voorziening voor jeugdhulp voor zich.

Omdat de vader een voorziening voor zichzelf vroeg, kon hij worden aangemerkt als een belanghebbende. Had het college dan de voorziening moeten verstrekken? Dat is volgens de Centrale Raad van Beroep niet het geval. Volgens artikel 1.1 Jeugdwet kan jeugdhulp namelijk alleen worden gegeven aan een jeugdige of zijn ouder. Aangezien de vader zonder gezag geen ouder is in de zin van de Jeugdwet, kan aan hem nooit een voorziening worden verstrekt. Dus had het college het verzoek om een voorziening moeten afwijzen.

Conclusie is dus dat de ouder zonder gezag geen belanghebbende is als de voorziening wordt geboden aan de jeugdige. Als de ouder zonder gezag verzoekt om een voorziening voor zichzelf is die ouder wel belanghebbende. Echter, een voorziening kan alleen worden verstrekt aan een jeugdige of een ouder in de zin van de Jeugdwet. Dus de aanvraag voor de voorziening moet worden afgewezen; de ouder is immers geen ouder in de zin van de Jeugdwet.

De vraag is hoe de Centrale Raad van Beroep het belanghebbendenbegrip interpreteert als een vader zonder gezag verzoekt om een voorziening inhoudende begeleide omgang tussen de vader en een jeugdige. Op grond van artikel 1:377a, eerste lid, BW heeft de niet met gezag beklede ouder namelijk recht op en de verplichting tot omgang met zijn kind. Niet alleen de ouder zonder gezag, ook de biologische ouder heeft op grond van het tweede lid de mogelijkheid de kinderrechter te verzoeken een omgangsregeling vast te stellen. Wanneer de jeugdhulp met het oog hierop wordt verstrekt (denk bijvoorbeeld aan een voorziening voor jeugdhulp in de vorm van begeleide omgang), zal de ouder zonder gezag of biologische ouder toch als belanghebbende moeten worden aangemerkt? Dat belang vloeit dan niet voort uit de plicht het kind te verzorgen en op te voeden maar uit het recht of de mogelijkheid tot omgang met het kind.

De hiervoor genoemde jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep over het belang van een ouder zonder gezag leidt dan tot een vreemde conclusie. De vader zonder gezag is in die jurisprudentie geen belanghebbende als de voorziening is gericht op de jeugdige. Dus als de begeleide omgangsvoorziening zou zijn gericht op de jeugdige (die volgens de wet ook recht heeft op omgang met de niet verzorgende ouder) dan zou de conclusie moeten luiden dat de vader geen belanghebbende is. Een verzoek van de vader om begeleide omgang zou dan moeten worden afgewezen.

Als we ervan uitgaan dat de voorziening (mede) is gericht tot de vader zonder gezag dan zou de vader in ieder geval moeten worden aangemerkt als belanghebbende. Maar de gevraagde voorziening zou moeten worden geweigerd omdat jeugdhulp alleen kan worden geboden aan een ouder in de zin van de Jeugdwet of een jeugdige. Dus niet aan de vader zonder gezag.

De enige optie die dan nog resteert is dat de andere ouder, die wel het gezag heeft, een aanvraag indient om begeleide omgang. Maar juist in dit soort gevallen, waarin begeleide omgang nodig is (meestal omdat de relatie tussen ouders verstoord is), is het ongewenst dat de ouder zonder gezag afhankelijk is van de medewerking van de ouder met gezag. Het is nog onduidelijk hoe deze situatie moet worden ingepast in het door de Centrale Raad van Beroep ingerichte stelsel.