Stapsgewijs naar een zorgvuldig onderzoek

De uitspraak

In de uitspraak van de CRvB van 21 maart 2018 ging het over een indicatie beschermd wonen verstrekt middels een persoonsgebonden budget (pgb). De omvang van de indicatie werd bepaald door de oude AWBZ-indicatie. Hieraan werd een totaalpakket gekoppeld dat huisvesting, begeleiding, verzorging en verpleging omvatte. De hoogte van het pgb werd gebaseerd op de kosten die de gemeente maakt voor zorgaanbieders die beschermd wonen in natura kunnen leveren. In de hoogte van het pgb is geen rekening gehouden met de kosten van huisvesting of dagbesteding, omdat de cliënt zelfstandig woont en geen gebruik maakt van dagbesteding.

De cliënt voert hiertegen aan dat het college onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar de vraag of de toegekende maatwerkvoorziening een passende bijdrage levert aan zijn zelfredzaamheid of participatie. Het college heeft de aangevoerde specifieke omstandigheden, waaronder dat hij niet “instellingsgeschikt” zou zijn, niet in de indicatiestelling betrokken. Voorts is onterecht een standaardvoorziening toegekend. Hierbij is het college uitgegaan van een bedrag voor verblijf in een instelling en is geen maatwerk geboden. Het toegekende pgb is niet toereikend om in de behoefte aan hulp en ondersteuning te voorzien. Hoe actueel en relevant ook, ik laat de materie betreffende de juiste vaststelling van de hoogte van een pgb hier onbehandeld.(1)

Onder verwijzing naar een uitspraak gedaan binnen een ander wettelijk kader – namelijk de Jeugdwet – en onder verwijzing naar art. 3:2 Algemene wet bestuursrecht (Awb), art. 2.3.2 en art. 2.3.5 Wmo 2015, geeft de Raad het volgende aan; het college moet voldoende kennis vergaren over de van belang zijnde feiten en omstandigheden en af te wegen belangen. Voorts wordt stapsgewijs aangegeven welke feiten en omstandigheden hiertoe van belang zijn;

Wat is de hulpvraag van de cliënt?

Welke problemen worden ondervonden bij de zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie, dan wel het zich kunnen handhaven in de samenleving?

Welke ondersteuning is naar aard, inhoud en omvang nodig om een passende bijdrage te leveren aan de zelfredzaamheid of participatie van de ondersteuningsvrager, onderscheidenlijk het zich kunnen handhaven in de samenleving?

Bieden de eigen mogelijkheden, gebruikelijke hulp, mantelzorg, andere personen uit het sociale netwerk en voorliggende (algemene) voorzieningen de nodige hulp en ondersteuning?

Welke ondersteuningsvraag blijft nu nog ‘open’ liggen? Slechts voor zover de voornoemde mogelijkheden ontoereikend zijn, dient het college een maatwerkvoorziening te verlenen.

Tot slot benoemt de Raad nog dat de omstandigheden kunnen meebrengen dat een specifiek deskundigenoordeel en/of advies niet mag ontbreken.(2)

Doordat het college in casu de oude AWBZ-indicatie heeft overgenomen, heeft het college geen onderzoek gedaan naar de hulpvraag en de daaruit voortvloeiende ondersteuningsbehoefte van de cliënt. Voorts heeft het college geen antwoord kunnen geven op voornoemde vragen. Hierdoor kan de vraag of een maatwerkvoorziening moet worden toegekend – en zo ja, wat daarvan de aard, inhoud en omvang moet zijn -, niet worden beantwoord. Het college had bovendien de AWBZ-indicatie niet mogen overnemen. De AWBZ-indicaties zijn gebaseerd op de gemiddelde zorgbehoefte van personen die aan een bepaald profiel voldoen. Dit verdraagt zich niet met de maatwerkgedachte van artikel 2.3.5 van de Wmo 2015.

Opinie

Dat dit ‘onderzoekskader of stappenplan’ binnen de Wmo 2015 van toepassing zou zijn, is m.i. niet verrassend. Immers, de door de Raad aangegeven stappen vloeien logischerwijs voort uit art. 2.3.2 Wmo 2015 jo. art. 2.3.5 Wmo 2015. Het belang van de uitspraak zit volgens mij in twee punten. Allereerst in de omstandigheid dat de Raad nu voor het eerst concreet aangeeft dat het verlengen van oude AWBZ-indicatie niet langer volstaat, omdat dit zich niet verhoudt tot de verplichting tot het leveren van maatwerk. In de praktijk wordt dit in veel gemeenten gedaan wanneer het onderzoek te lang op zich liet wachten of te complex blijkt. Gelet op het onderzoekskader van art. 2.3.2 jo art. 2.3.5 Wmo 2015 lijkt mij dit geen wenselijke handelingswijze. Juist de Wmo 2015 vraagt om maatwerk en het klakkeloos overnemen van oude indicaties verhoudt zich niet goed tot de maatwerkverplichting. Ten tweede verwijst de Raad in deze Wmo gerelateerde zaak naar een uitspraak die is gedaan in het kader van de Jeugdwet. Het vermoeden bestond al enige tijd dat de rechtspraak gedaan in het kader van de Wmo 2015 ook van toepassing kon zijn in het kader van de Jeugdwet, maar nog niet eerder zagen we in de Wmo jurisprudentie terug dat rechters zelf ook verwijzen naar een uitspraak gedaan binnen een ander wettelijk kader. Ik juich dit, onder enkele kanttekeningen, toe. Er zijn namelijk veel overeenkomsten tussen de Jeugdwet en de Wmo 2015. Denk alleen al aan de verstrekking van pgb’s (vergelijk art. 2.3.6 Wmo jo art. 8.1.1 Jw), maar ook aan het terugvorderen van een pgb of de bevoegdheden van het college ten aanzien van de bepaling van de hoogte van een pgb.

Niettemin dient men te waken voor het zomaar over en weer toepassen van jurisprudentie, want naast overeenkomsten zijn er ook verschillen tussen beide wettelijke kaders. Zo is het toezicht, maar ook de controle op voorzieningen in beide kaders anders weggezet. Het verdient dan ook aanbeveling de wettekst en achterliggende documenten zorgvuldig te lezen en te vergelijken alvorens binnen de Wmo wordt verwezen naar een uitspraak gedaan in het kader van bijvoorbeeld de Jeugdwet.

Een vraag die nog opkomt, is hoe voornoemde uitspraak zich verhoudt tot gemeenten die werken met bandbreedtes. Immers onder de AWBZ werd ook gewerkt met bandbreedtes. Brengt voornoemde uitspraak nu met zich mee dat een indicatie in bandbreedtes onvoldoende maatwerk biedt? Deze gemeenten kennen geen indicatie toe in concrete uren, maar kennen een indicatie toe van bijvoorbeeld 2 tot 4 uur per week. Wordt in een dergelijke aanpak nog voldoende maatwerk geleverd? Mijns inziens zou het antwoord op deze vraag bevestigend moeten luiden. Voorwaarde is wel dat zorgvuldig onderzoek is gedaan naar alle feiten en omstandigheden waarbij de voornoemde vragen aan bod zijn gekomen en het college uiteindelijk tot een onderbouwing komt hoe de cliënt op een passende wijze wordt ondersteund in zijn zelfredzaamheid en participatie. Dit betekent dat het college beoordeelt hoeveel uren een cliënt feitelijk nodig heeft ter compensatie van zijn/haar beperkingen.(3) Dat deze uren vervolgens naar inzicht van een zorgaanbieder of cliënt worden ingezet, is in beginsel geen probleem. Juist doordat een begeleider de ruimte heeft, om binnen de bandbreedte de uren flexibel in te zetten, is een begeleider in staat om optimaal aan te sluiten bij de omstandigheden waarin de cliënt op dat moment verkeert. Zo kan op een passende wijze worden ingespeeld op een incident zoals bijvoorbeeld een uithuisplaatsing of het verbreken van een relatie.

Resume

Gelet op het voornoemde, kunnen we concluderen dat de jurisprudentie gedaan binnen de Wmo of de Jeugdwet, tevens van belang kan zijn voor het andere domein. Ook hebben we een duidelijk onderzoekskader gekregen. Ik ben benieuwd hoe dit zich gaat ontwikkelen. Binnen de Jeugdwet zagen we na de uitspraak van de Raad van 1 mei 2017 veel onderzoeken stuklopen op dit onderzoekskader. Het is te hopen dat dit binnen de Wmo wordt voorkomen. Het verdient dan ook aanbeveling de materie snel te integreren in gemeentelijke werkinstructies.

_____________________________

(1) Zie echter, http://magazines.sociaalweb.nl/pgb-in-het-sociaal-domein#!/het-persoonsgebonden-budget-in-de-rechtspraak.

(2) ECLI:NL:CRVB:2018:819

(3) Rechtbank Noord-Nederland 13-3-2018, nr. 17/2691 LEE

Zie ECLI:NL:CRVB:2018:819