Procesbelang

Er gelden verschillende ontvankelijkheidseisen voor het (hoger) beroep. Zo moet sprake zijn van een besluit waartegen beroep wordt ingesteld, het beroep moet zijn ingediend door een belanghebbende binnen de termijn die de wet stelt, het beroepschrift moet de gronden van beroep bevatten en het verschuldigde griffierecht moet tijdig zijn voldaan. Als aan die ontvankelijkheidseisen niet is voldaan volgt een uitspraak waarin het (hoger) beroep niet-ontvankelijk wordt verklaard. Dat wil zeggen dat de rechter geen inhoudelijke uitspraak doet.

Daarnaast geldt nog de ontvankelijkheidseis van procesbelang. Een (hoger) beroep is alleen ontvankelijk als het resultaat dat de indiener met het instellen van (hoger) beroep nastreeft ook daadwerkelijk kan worden bereikt en het bereiken van dat resultaat voor deze indiener feitelijke betekenis kan hebben. De eis van procesbelang is niet vastgelegd in de wet maar volgt uit de jurisprudentie.

Het procesbelang wordt door de rechter, in afwijking van de hoofdregel bij de beoordeling van beroepen, ex nunc (naar de omstandigheden van het moment van beoordeling door de rechter) getoetst. Dat kan betekenen dat een procesbelang wel aanwezig was ten tijde van het instellen van beroep maar niet meer ten tijde van de beslissing op het beroep. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het geval dat een voorziening in natura is geweigerd en in bezwaar gehandhaafd en de betrokkene stelt beroep in tegen die beslissing. Tegen de tijd dat de zaak wordt behandeld door de rechtbank blijkt dat de jeugdige inmiddels onder toezicht is gesteld. Op het moment van ondertoezichtstelling gaat de bevoegdheid tot het toekennen van jeugdhulp over naar de gecertificeerde instelling en zal een beslissing over het alsnog inzetten van de gewenste voorziening in natura bij de gecertificeerde instelling liggen. Een uitspraak van de rechter of de jeugdhulp door het college terecht is geweigerd heeft voor de betrokkene geen zin meer. Zo’n uitspraak kan immers niet meer bewerkstelligen dat jeugdhulp in het verleden wordt ingezet.

CRvB 13 februari 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:898.

Procesbelang is volgens de Centrale Raad van Beroep ook niet aanwezig in een situatie waarin de jeugdige ten tijde van de behandeling in hoger beroep 18 jaar is geworden en de moeder hoger beroep had ingesteld. De moeder stelde dat haar belang erin was gelegen dat een inhoudelijk oordeel zou kunnen leiden tot herstel van het contact dat vijf jaren daarvoor was verbroken. De Centrale Raad van Beroep achtte niet aannemelijk dat de uitkomst van de procedure zou bijdragen tot de bereidheid van de jeugdige om met haar moeder in gesprek te gaan.

CRvB 2 maart 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:422.

Als een uitspraak van de rechter over een besluit van het college van belang kan zijn voor het nemen van een besluit van dat college in de toekomst kan wel sprake zijn van een procesbelang. Het is aan de partij die beroep instelt om dat aan te tonen. De Centrale Raad van Beroep nam geen procesbelang aan in een zaak waarin de ouder naar voren bracht dat een uitspraak van belang zou kunnen zijn voor een toekomstig besluit. De Centrale Raad van Beroep overwoog dat er geen nieuwe aanvraag is ingediend en bovendien, mocht die er komen, dat de situatie van het kind een totaal andere zou zijn omdat het geschil waarover de Centrale Raad van Beroep moest oordelen nog ging over een besluit op een aanvraag die vier jaren daarvoor was ingediend.

CRvB 28 september 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:2152.

Dat laatste aspect benadrukte de Centrale Raad van Beroep ook in een andere zaak: “Bij een nieuwe aanvraag zal,.., dan ook een nieuwe beoordeling worden verricht op basis van de dan aan de orde zijnde feiten en omstandigheden en toepasselijke regelgeving.”

CRvB 5 oktober 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:2116.

Het is gelet op deze jurisprudentie niet te verwachten dat de rechter snel een procesbelang zal aannemen in dit soort gevallen.

Ook als de jeugdige inmiddels in een andere gemeente is gaan wonen of als inmiddels de hulp of zorg wordt verleend op basis van een andere wet, bijvoorbeeld de Zorgverzekeringswet, en de jeugdhulp in eerste instantie is afgewezen, zal van een procesbelang niet snel sprake zijn.

CRvB 12 oktober 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:2199.

CRvB 13 maart 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:897.

Een procesbelang zou wel kunnen worden aangenomen als de aanvrager door de weigering van de jeugdhulp schade heeft geleden. Dat laatste zal niet snel het geval zijn als er geen daadwerkelijke hulp is ingezet; kosten zijn dan immers ook niet gemaakt.

Zie bijvoorbeeld Rb. Overijssel 28 oktober 2020, ECLI:NL:RBOVE:2020:3569.

Of de hulp in de toekomst noodzakelijk is, zal door de aanvrager aannemelijk moeten worden gemaakt. Gezien de ontwikkelingsfasen van een kind, ligt het niet altijd voor de hand te veronderstellen dat aard en omvang van de hulp ook in de toekomst hetzelfde is.

Zo oordeelde de rechtspraak dat betrokkene geen belang meer had bij een oordeel over een besluit omdat ze aangegeven heeft dat zij in de relevante periode niet meer uren aan individuele begeleiding door de aanbieder heeft ingekocht dan met het voor deze begeleiding toegekende persoonsgebonden budget kon worden betaald, zodat vaststaat dat ze geen schade heeft geleden door het inkopen van deze begeleiding tegen een hoger uurtarief dan door het college was toegekend. Nu het rechterlijk oordeel ook voor de toekomst geen betekenis zou hebben voor betrokkene (die was inmiddels meerderjarig) kon ook hierin geen procesbelang zijn gelegen.

Rb. Oost-Brabant 29 mei 2018, ECLI:NL:RBOBR:2018:2583.

Vanuit het oogpunt van de aanvrager die tegen een besluit van het college beroep heeft ingesteld is dit een onbevredigende situatie. De aanvrager kan gebruikmaken van de mogelijkheid een voorlopige voorziening te vragen op het moment dat de aanvrager beroep instelt. In de jurisprudentie wordt bij wijze van voorlopige voorziening met enige regelmaat een voorziening toegekend.

Zie bijvoorbeeld Rb. Gelderland 21 februari 2017, ECLI:NL:RBGEL:2017:1042.