Bevoegdheidsuitoefening

Zowel de bevoegdheden tot herziening en intrekking van artikel 2.3.10 Wmo 2015 als de bevoegdheden tot vordering van de cliënt respectievelijk de derde van artikel 2.4.1 Wmo 2015 zijn geformuleerd als zogenaamde ‘kan-bepalingen’. Juridischer: het betreft discretionaire bevoegdheden. Dit betekent dat het bestuursorgaan bij de vaststelling dat de situatie waarop de bevoegdheid ziet, zich manifesteert, niet automatisch inhoudt dat het bestuursorgaan verplicht is de bevoegdheid uit te oefenen. Het bestuursorgaan mág de bevoegdheid weliswaar uitoefenen, maar het móet dit niet. De uitoefening van een dergelijke bevoegdheid is daarmee duidelijk gelegen binnen het afwegingskader van het bestuursorgaan. De bestuursrechter stelt zich bij de toetsing van dergelijke besluiten bijgevolg iets terughoudender op. Maar dat wil niet zeggen dat de bestuursrechter er niets over te zeggen heeft. Integendeel, uitspraken over de uitoefening van discretionaire bevoegdheden zijn zeer talrijk, zeker ook van de CRvB. De essentie van die rechtspraak is dat de uitoefening van de bevoegdheid niet in strijd is met algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Zo dient het college bij de uitoefening van de bevoegdheid een belangenafweging te maken als bedoeld in artikel 3:4 Awb.

CRvB 7 april 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:758, AB 2021/210, m.nt. C.W.C.A. Bruggeman, Gst. 2021/92, m.nt. E. Linthorst, JWWB 2021/111, RSV 2021/97, USZ 2021/157, en CRvB 24 februari 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:448, AB 2021/151, m.nt. A. Tollenaar, JWWB 2021/95, USZ 2021/138.

De centrale vraag die dan beantwoord moet worden is hoe de individuele belangen van de betrokkene – in dit geval dus de Wmo-cliënt (in geval van herziening, intrekking of vordering) of de derde (als van hem wordt gevorderd) – zich verhouden tot de belangen van de gemeenschap (lees: het bestuursorgaan). Als die individuele belangen even zwaar of zelfs zwaarder wegend moeten worden geacht dan de gemeenschappelijke belangen, dan is een besluit waarbij de bevoegdheid toch wordt uitgeoefend onevenredig te achten.

Een dergelijk besluit is dan, hoewel terughoudend beoordeeld door de bestuursrechter, niettemin onrechtmatig te achten. Of een aldus vernietigd besluit helemaal niet overeind kan blijven, dan wel slechts gedeeltelijk of in (enigszins) gewijzigde vorm, is een vervolgvraag waarover de bestuursrechter zich in het kader van de finale geschilbeslechting zal moeten buigen. Alle varianten zijn in beginsel denkbaar. Hoe groter de kans dat voor een nieuw besluit nog bestuurlijk afwegingen nodig zijn (vanzelfsprekend met inachtneming van de uitspraak), hoe groter de kans is dat de bestuursrechter niet zelf zal voorzien maar de zaak zal terugwijzen. Als de kans dat er nog bestuurlijke afwegingen moeten volgen kleiner is, dan is de kans dat de bestuursrechter zelf voorziet navenant groter. De tendens is sinds een aantal jaren evenwel dat steeds meer zelf voorzien wordt door de bestuursrechter. Dat biedt partijen – met name de rechtzoekende burger/Wmo-cliënt – immers sneller duidelijkheid over diens juridische positie.

Om deze onevenredigheid weg te nemen, kan het college ervoor kiezen om de rechtsgevolgen te verzachten. Dat kan bijvoorbeeld door een overgangstermijn te bieden of door in plaats van in te trekken, ter herzien.

Een begin van richting in de rechtspraak over dit onderwerp kan wellicht worden gevonden in CRvB 7 april 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:758, AB 2021/201, m.nt. C.W.C.A. Bruggeman, Gst. 2021/92, m.nt. E. Linthorst, JWWB 2021/111, RSV 2021/97, USZ 2021/157, waarin is geoordeeld dat een kenbare belangenafweging moet worden gemaakt. In CRvB 24 februari 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:448, AB 2021/151, m.nt. A. Tollenaar, JWWB 2021/95, USZ 2021/138, wordt ingegaan op de gemaakte belangenafweging. Verder kan het rechtszekerheidsbeginsel in relatie tot de belangenafweging er bijvoorbeeld toe leiden dat een overgangstermijn moet worden geboden, zie CRvB 19 december 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:4115, AB 2020/151, m.nt. C.W.C.A. Bruggeman, GJ 2020/12, JWWB 2020/1, RSV 2020/48, USZ 2020/17.

Intussen is nog niet helemaal duidelijk wat de CRvB van de invulling van deze specifieke bevoegdheidsuitoefening precies vindt. Richtinggevende rechtspraak is er op dit thema nog niet. Wel is er op een ander Wmo-thema al rechtspraak waaruit wellicht een richting af te leiden is, te weten het thema van de – eveneens discretionaire – bevoegdheid om een Wmo-aanvraag af te wijzen in geval van de aanwezigheid van een Wlz-indicatie. In de rechtspraak over de mogelijkheid van toepassing van deze in artikel 2.3.5 lid 6 Wmo 2015 gegeven bevoegdheid kan afgeleid worden dat het discretionaire karakter van de desbetreffende bevoegdheid met zich meebrengt dat inderdaad een belangenafweging door het college dient te worden gemaakt. Het feit dat het college bevoegd is om af te wijzen, betekent immers nog niet dat het college daartoe dan ook verplicht is. Het college zal derhalve inzicht moeten verschaffen in diens afwegingen om daadwerkelijk van de bevoegdheid gebruik te maken. Het is overigens zeker niet gegeven dat zeer zwaarwegende eisen aan de inhoud van die afweging worden gesteld, maar er dient met zekerheid wel blijk te worden gegeven van het besef bij het college dat er geen verplichting bestaat tot uitoefening van de bevoegdheid en dat het college dus zal moeten uitleggen waarom de bevoegdheid wordt uitgeoefend.

Zie CRvB 19 december 2018, ECLI:NL:CRVB:2018:3933, AB 2019/138, m.nt. C.W.C.A. Bruggeman, GJ 2019/47, JWWB 2019/139, RSV 2019/50, USZ 2019/67, m.nt. I.M. Lunenburg, en CRvB 19 december 2018, ECLI:NL:CRVB:2018:4226, AB 2019/139, m.nt. C.W.C.A. Bruggeman, JWWB 2019/138, RSV 2019/29, RSV 2019/49.

Met betrekking tot de herziening of intrekking van een pgb willen we hier nog een ander punt benoemen. Als aan een cliënt een maatwerkvoorziening in de vorm van een pgb wordt verstrekt, ontvangt hij een zogenaamd trekkingsrecht. Het pgb wordt niet rechtstreeks overgemaakt naar de cliënt, maar het wordt gestald bij de SVB De SVB voert het beheer uit over het pgb en verricht namens de budgethouder betalingen uit het pgb aan hulpverleners voor geleverde ondersteuning (artikel 2 Uitvoeringsregeling Wmo 2015). Ook in de Wlz kan iemand een pgb ontvangen om Wlz-zorg in te kopen en ook in de Wlz wordt het pgb verleend in de vorm van een trekkingsrecht bij de SVB. Op 16 februari 2022 heeft de CRvB een belangrijke uitspraak gedaan over het pgb en het trekkingsrecht onder de Wlz.

CRvB 16 februari 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:250, ABkort 2022/101.

Wij vragen ons af of de in deze uitspraak genoemde uitgangspunten over het trekkingsrecht ook van toepassing zijn op het trekkingsrecht onder de Wmo 2015. Daarover zal de verdere rechtspraak moeten worden afgewacht.