Resultaatgericht beschikken in de Jeugdwet: een nieuwe lente?

Huidige stand van de Wmo-rechtspraak

De Wmo-rechtspraak rondom resultaatgericht beschikken heeft zich in de laatste jaren vooral gevormd rondom de voorziening huishoudelijke hulp:

De Centrale Raad van Beroep (CRvB) oordeelt hierin steevast dat toekenning van een resultaat onvoldoende concreet is en daarmee onvoldoende rechtszekerheid biedt. De cliënt moeten weten op hoeveel ondersteuning hij kan rekenen.

De lagere rechtspraak gaat er vooralsnog vanuit dat deze lijn wordt doorgetrokken naar andere voorzieningensoorten binnen de Wmo, zoals begeleiding.

Een andere vorm van beschikken is toekenning van ondersteuning in de vorm van een profiel, of klasse, met een bandbreedte in uren. Het werken met deze profielen is in de rechtspraak vooralsnog alleen geaccepteerd als het onderzoek de concrete ondersteuningsbehoefte (omvang in uren) in beeld brengt, zodat getoetst kan worden of er met het profiel ook passende ondersteuning wordt geboden aan een individuele cliënt.(2)

Werkwijze binnen Amsterdam

De aanpak binnen de gemeente Amsterdam in het kader van de Jeugdwet ziet er als volgt uit:

Het Ouder- en Kind Team stelt een perspectiefplan op dat eindigt met een besluit, waarin de (beoogde) resultaten en afspraken staan vermeld, alsmede het zorgprofiel en SPI-codering (SPIC).

SPIC staat hier voor Segment Profiel Intensiteit-Combinatie. De jeugdhulp in Amsterdam is op dit moment onderverdeeld in de segmenten Basis, Specialistisch en Veelomvattend. De profielen zien op de aard van de problematiek. De intensiteit zegt iets over de zwaarte van de problematiek en voor welke verwachte duur de hulp wordt ingezet.

Aan elke SPIC is een budget gekoppeld dat de gecontracteerde zorgaanbieders kunnen inzetten. Aan de SPIC is geen bandbreedte in uren gekoppeld.

De onderverdeling in SPIC’s levert dus een fijnmazig systeem van zorgprofielen op. Het besluit in het perspectiefplan geeft daarmee een tamelijk nauwkeurig beeld van de hulp die wordt toegekend, omdat het naast de SPI-codering ook resultaten en afspraken omvat.

Oordeel van de rechtbank

Ten aanzien van deze onderverdeling in SPIC’s overweegt de rechtbank Amsterdam het volgende:

“Dat niet steeds wordt vermeld hoeveel uur zorg er geleverd wordt en dat wordt gewerkt met zorgprofielen, acht de rechtbank op zichzelf niet problematisch en daarin lijkt hier ook niet het probleem te zitten. Immers, verweerder committeert zich aan een resultaat en als betrokkenen ontevreden zijn over de geleverde zorg, kunnen zij met verweerder rond de tafel gaan zitten om te bezien of het perspectiefplan aanpassing nodig heeft. Dit is van belang om maatwerk te kunnen leveren, waarbij het te bereiken resultaat het uiteindelijke doel is. De vergelijking die eiser maakt met huishoudelijke hulp, waarbij de urenbehoefte wordt vastgelegd, gaat niet op. In de jeugdzorg gaat het om opgroeiende kinderen, waarbij de hulpbehoeftes snel kunnen wijzigen – zowel in positieve als in negatieve zin. Dat hierop ingespeeld moet kunnen worden en dat het aantal uren niet in beton gegoten is, is dan juist van belang.”

Analyse

Vanuit de Wmo-rechtspraak is de aanpak van de gemeente Amsterdam een onbegaanbare weg. De resultaatgerichte beschikking benoemt de (beoogde) resultaten, maar bepaalt niet op hoeveel uren jeugdhulp de jeugdige recht heeft. Evenmin is er sprake van toekenning van een zorgprofiel met een bandbreedte in uren (waarbij het onderzoek de ondersteuningsbehoefte concretiseert in uren).

De jeugdige (c.q. ouder) heeft een beroep gedaan op de Wmo-rechtspraak over resultaatgericht beschikken, waarin het rechtszekerheidsbeginsel een belangrijke rol speelt, maar dit beroep wordt door de rechtbank verworpen. Hoe sterk is dit gemotiveerd?

Het rechtszekerheidsbeginsel dwingt de overheid om de burger duidelijkheid te geven over zijn rechtspositie. Voor de Wmo geeft de rechtspraak aan dat de indicatie om die reden in uren moet worden vastgesteld. Volgens de rechtbank is het bij opgroeiende kinderen, vanwege de gewenste flexibiliteit, echter niet wenselijk om de ureninzet te fixeren in een beschikking. Dit mag zo zijn, maar het beroep op de noodzaak van flexibele inzet blijft naar mijn mening een doelredenering. De rechtbank verklaart hiermee immers niet waarom de jeugdige niet hoeft te weten op hoeveel uren hulp hij concreet kan rekenen.

Het argument dat de jeugdige altijd met het college om de tafel kan om te bezien of het perspectiefplan (de beschikking) aanpassing behoeft, is ook geen sterk argument. Binnen de Wmo is dit niet anders en in de Wmo-rechtspraak wordt dit argument niet geaccepteerd.

Kortom, de wijze waarop de rechtbank het beroep op het rechtszekerheidsbeginsel verwerpt is niet sterk.

Meerwaarde van de uitspraak

De meerwaarde is naar mijn mening gelegen in het feit dat de rechtbank de klemmende Wmo-rechtspraak over resultaatgericht beschikken niet 1 op 1 overneemt, maar de ruimte opzoekt om verder te kijken dan de vraag of de jeugdige weet op hoeveel uren hij kan rekenen.
De argumenten van de rechtbank vormen daarbij feitelijk een pleidooi om resultaatgericht beschikken mogelijk te maken. Hiermee signaleert de rechtbank dat de uitvoeringspraktijk behoefte heeft aan meer flexibiliteit bij de uitvoering van de jeugdhulp. Het concretiseren van hulp in uren, of een toekenning in uren, is statisch. Deze aanpak sluit niet aan op de veranderende hulpbehoefte van jeugdigen en de wens om jeugdhulpaanbieders meer ruimte te geven bij de inzet van jeugdhulp. Dit is een conclusie die ook opgaat voor Wmo-ondersteuning. Want ook daar vinden veel gemeenten en aanbieders het niet wenselijk dat de ureninzet in beton wordt gegoten.
Wat ook opvalt is dat de rechtbank de gang naar de rechter niet heilig verklaart, maar benadrukt dat de cliënt die ontevreden is over de verleende jeugdhulp door een aanbieder in overleg kan met de gemeente. En laten we wel zijn, het is veel effectiever om conflicten over de omvang en kwaliteit van de hulp op te lossen binnen de driehoek van jeugdige/cliënt – gemeente – aanbieder, dan om een jeugdige of Wmo-cliënt de lange gang naar de rechter te laten maken.

Conclusie

De rechtbank Amsterdam heeft geconcludeerd dat resultaatgericht beschikken mogelijk is binnen de Jeugdwet. De motivering van dit oordeel roept de nodige vragen op. Of de CRvB in gelijke zin zal oordelen is nog maar de vraag. Maar het is te prijzen dat de rechtbank de beperkende Wmo-rechtspraak niet 1 op 1 heeft overgenomen. De gemeenten die onder de Wmo resultaatgericht beschikken zullen weinig hebben aan de uitspraak. Het wetsvoorstel dat resultaatgericht beschikken in de Wmo 2015 verankert zal deze gemeenten uitkomst moeten brengen. Het resultaat van de Tweede Kamer verkiezingen zal bepalen of het wetsvoorstel ook wordt ingediend.

Gertjan Christiaanse is auteur van het recent uitgebrachte boek ‘Verslagleggen in Wmo en Jeugdwet’ en docent voor de gelijknamige cursus.

(1) 24 juni 2020, ECLI:NL:RBAMS:2020:7132

(2) (CRvB 21-3-2018, ECLI:NL:CRVB:2018:819 en Rechtbank Zeeland-West-Brabant 15-10-2019, ECLI:NL:RBZWB:2019:4686).

Zie ECLI:NL:RBAMS:2020:7132