De toetsing door de bestuursrechter

Artikel 2.3
Jeugdwet stelt een aantal voorwaarden waaraan moet worden voldaan, wil het college tot het treffen van een voorziening komen. Er moet sprake zijn van een jeugdige of een ouder, woonachtig in de gemeente, die jeugdhulp nodig heeft, vanwege problemen die in artikel 2.3 Jeugdwet genoemd zijn. Bovendien moeten de jeugdige en zijn ouders de hulp niet zelf kunnen bieden of regelen. Het college moet beoordelen of aan die voorwaarden is voldaan.

Als aan de voorwaarden is voldaan, dan moet het college een voorziening op het gebied van jeugdhulp treffen. Van enige beleidsruimte is geen sprake; het gaat om een leveringsplicht van het college. Ruimte zit echter wel in de beoordeling van de vraag of aan de voorwaarden is voldaan: is sprake van een jeugdige, ouder, jeugdhulp, woonplaats en zijn er problemen? Is de jeugdhulp nodig vanwege die problemen? De Centrale Raad van Beroep heeft in de dyslexie-uitspraak geoordeeld dat het college bij de vraag of aan de voorwaarden is voldaan een beoordelingsruimte heeft. Niet voor niets begint artikel 2.3 Jeugdwet met de woorden “indien naar het oordeel van het college”. Daaruit blijkt al dat het college een oordeel moet geven en beoordelingsruimte heeft.

Het standpunt van de Centrale Raad van Beroep komt overeen met wat van de zijde van de regering tijdens de mondelinge behandeling van de Jeugdwet in de Eerste Kamer naar voren is gebracht. De verantwoordelijke staatssecretaris antwoordde op een vraag naar de toetsing van beroepen op grond van artikel 2.3 Jeugdwet door de bestuursrechter het volgende:

Op grond van artikel 2.3 van de Jeugdwet is het college verantwoordelijk voor de beoordeling welke jeugdhulp nodig is om een jeugdige met opgroei- of opvoedingsproblemen, psychische problemen of stoornissen in staat te stellen, gezond en veilig op te groeien en te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te worden en maatschappelijk te participeren.

De eerste volzin van dat artikel legt met de woorden “indien naar het oordeel van het college een jeugdige of een ouder jeugdhulp nodig heeft” vast dat bij de vraag of iemand op een voorziening is aangewezen, net zoals dat in de Wmo het geval is, het oordeel van het college beslissend is. Bij deze bepaling mag de gemeente dus rekening houden met de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen. Als een jeugdige dankzij zijn omgeving in staat is tot zelfredzaamheid of participatie, of als een algemene, vrij toegankelijke voorziening uitkomst biedt, dan is er geen rol voor het college.

Dit deel van de beslissing – want dat is het antwoord op de vraag van mevrouw Scholten – zal de rechter dan marginaal toetsen. De rechter zal met name toetsen of de beslissing op zorgvuldige wijze en met inachtneming van de wettelijke en gemeentelijke regels is genomen, dus kijkend naar de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Daarnaast worden in artikel 2.3 ook nog inhoudelijke eisen gesteld aan de aard en omvang van de te verstrekken voorziening. De voorziening moet de jeugdige immers in staat stellen, gezond en veilig op te groeien, te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te participeren. Artikel 2.3, althans naar het oordeel van het kabinet, eist van de gemeenten een integrale beoordeling van de situatie van de jeugdige, om vervolgens de daarbij behorende voorziening te bieden.

Dat gaat om een wettelijke norm, waaraan de rechter in een voorkomend geval vol kan toetsen. Het oordeel van een zorginhoudelijke deskundige zal daarbij voor de rechter een belangrijke rol spelen. Indien de rechter oordeelt dat de geboden jeugdhulpvoorziening in alle redelijkheid niet aan deze eisen voldoet en het beroep tegen de beslissing van het college daarom gegrond verklaart, zal het college dus een nieuwe beslissing moeten nemen, die wel aan de eisen voldoet. In dat laatste geval zal dus geen marginale toetsing plaatsvinden, maar een volle inhoudelijke toetsing, waarbij alle omstandigheden van het geval zullen worden meegewogen.

In beroep onderzoekt de rechter de rechtmatigheid van het besluit. Daarbij toetst hij of het besluit door de beugel kan. Dat kan hij op twee manieren doen. De rechter kan zich bij de toetsing van een besluit afvragen welk besluit de rechter, op grond van de aangevoerde feiten, zelf zou hebben genomen. Vervolgens bekijkt de rechter of het bestuursorgaan datzelfde besluit heeft genomen en, als dat niet het geval is, vernietigt de rechter het besluit. Dat wordt een volle toets genoemd: het oordeel van de rechter komt in de plaats van het standpunt van het bestuursorgaan.

De rechter kan ook op andere wijze toetsen waarbij de rechter zich niet afvraagt welk besluit de rechter zou hebben genomen, maar of het door het bestuursorgaan genomen besluit de toets der redelijkheid kan doorstaan. Als dat het geval is, laat de rechter het besluit in stand. Dit wordt marginale toetsing genoemd. Beide vormen van toetsing komen voor. Welke gebruikt wordt, hangt onder meer af van het wettelijk voorschrift en de parlementaire geschiedenis van het wettelijk voorschrift.

Het, omwille van het belang, uitgebreid opgenomen antwoord van de regering maakt goed duidelijk hoe de rechter volgens de regering de diverse elementen uit artikel 2.3 Jeugdwet moet beoordelen. Uit deze passage blijkt dat de opvatting van de regering is dat het oordeel van het college of aan de voorwaarden is voldaan (de beoordelingsruimte) beslissend is, en dat dit oordeel door de rechter marginaal getoetst moet worden. Ook kan eruit worden afgeleid dat het oordeel van het college over de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen behoort tot de beoordelingsruimte van het college, en dus door de rechter marginaal getoetst moet worden.

Als echter eenmaal aan de voorwaarden is voldaan, toetst de rechter de getroffen voorziening vol. Het artikel laat geen ruimte voor een andere beslissing van het college: immers is bepaald dat het college een voorziening treft (imperatief) als de jeugdhulp nodig is.

Rb. Overijssel 20 juni 2017, ECLI:NL:RBOVE:2017:2533.

Bij de toetsing van het beroep kan de rechter een deskundige inschakelen. Hoewel de raad voor de kinderbescherming uitermate is toegerust op het geven van advies aan de (civiele) rechter, wordt de raad slechts in uitzonderingsgevallen structureel ingeschakeld door de bestuursrechter.