De toetsing door de bestuursrechter

In beroep onderzoekt de rechter de rechtmatigheid van het besluit. Daarbij toetst hij of het besluit door de beugel kan. Dat kan hij op twee manieren doen. De rechter kan zich bij de toetsing van een besluit afvragen welk besluit de rechter, op grond van de aangevoerde feiten, zelf zou hebben genomen. Vervolgens bekijkt de rechter of het bestuursorgaan datzelfde besluit heeft genomen en, als dat niet het geval is, vernietigt de rechter het besluit. Dat wordt een volle toets genoemd: het oordeel van de rechter komt in de plaats van het besluit van het bestuursorgaan.

De rechter kan ook op andere wijze toetsen waarbij de rechter zich niet afvraagt welk besluit de rechter zelf zou hebben genomen, maar of het door het bestuursorgaan genomen besluit de toets der redelijkheid kan doorstaan. Als dat het geval is, laat de rechter het besluit in stand. Dit wordt marginale toetsing genoemd. Beide vormen van toetsing komen voor. Welke gebruikt wordt, hangt onder meer af van het wettelijk voorschrift en de parlementaire geschiedenis van het wettelijk voorschrift. Daarbij speelt de beslisruimte van het college een rol.

Artikel 2.3 Jeugdwet stelt een aantal voorwaarden waaraan moet worden voldaan wil het college tot het treffen van een voorziening komen. Er moet sprake zijn van een jeugdige of een ouder, woonachtig in de gemeente en er moet sprake zijn van problemen. Het college moet beoordelen of daarvan sprake is maar de wet laat het college daarbij geen ruimte. De wet beschrijft bijvoorbeeld duidelijk wanneer iemand wordt aangemerkt als jeugdige. Dat moet ook landelijk op dezelfde wijze gebeuren. Dat betekent dat de rechter die begrippen vol zal toetsen.

Maar het college heeft wel beoordelingsruimte bij de bepaling of de jeugdhulp nodig is en of de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen toereikend zijn (zie de dyslexie-uitspraak en de parlementaire geschiedenis). Die beoordeling van het college zal de rechter dus marginaal toetsen.

Ruimte kan zitten in de beoordeling van de vraag of aan de voorwaarden van artikel 2.3 Jeugdwet is voldaan. Of sprake is van een jeugdige, ouder, jeugdhulp, woonplaats in de gemeente of opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen zal de rechter vol toetsen. Het betreft hier immers definities uit de Jeugdwet waarvan moet worden aangenomen dat die in het gehele land op dezelfde wijze worden uitgelegd.

Dat is anders bij de vraag of de jeugdhulp nodig is. De Centrale Raad van Beroep heeft in de dyslexie-uitspraak geoordeeld dat het college bij de vraag of jeugdhulp nodig is beoordelingsruimte heeft. Niet voor niets begint artikel 2.3 Jeugdwet met de woorden “indien naar het oordeel van het college”. Daaruit blijkt al dat het college een oordeel moet geven en dus beoordelingsruimte heeft.

Het standpunt van de Centrale Raad van Beroep komt overeen met wat van de zijde van de regering tijdens de mondelinge behandeling van de Jeugdwet in de Eerste Kamer naar voren is gebracht.

Handelingen I 2013-2014, 33 684, voortzetting mondelinge behandeling, nr. 19, item 5, pagina 73.

De bestuursrechter, aldus de verantwoordelijke staatssecretaris, zal de beslissing van het college of jeugdhulp nodig is en of de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen toereikend zijn marginaal toetsen. De rechter zal dan met name toetsen of de beslissing op zorgvuldige wijze en met inachtneming van de wettelijke en gemeentelijke regels is genomen, ook kijkend naar de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Dat is anders bij de toetsing of de voorziening de jeugdige in staat stelt gezond en veilig op te groeien, te groeien naar zelfstandigheid, voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te participeren. Het gaat dan om een wettelijke norm, waaraan de rechter in een voorkomend geval vol kan toetsen.

Als aan de voorwaarden is voldaan, dan moet het college een voorziening op het gebied van jeugdhulp treffen. Van enige beslisruimte is geen sprake meer; het gaat om een leveringsplicht van het college. De vraag of een voorziening moet worden getroffen zal de rechter dus weer vol toetsen: artikel 2.3 Jeugdwet laat immers geen ruimte voor een andere beslissing van het college: immers is bepaald dat het college een voorziening treft (imperatief) als de jeugdhulp nodig is.

Voorzieningenrechter CRVB 9 december 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:3105.

Bij de vraag welke voorziening moet worden verstrekt en voor welke periode die verstrekt moet worden heeft het college weer ruimte om te beslissen. De rechter zal die beslissing dus weer marginaal toetsen.

Bij de toetsing van het beroep kan de rechter een deskundige inschakelen. Hoewel de raad voor de kinderbescherming uitermate is toegerust op het geven van advies aan de (civiele) rechter, wordt de raad slechts in uitzonderingsgevallen structureel ingeschakeld door de bestuursrechter.