Onder de huidige Wet maatschappelijke ondersteuning is het duidelijk: voor hulp bij het huishouden kan ingeval van zorg in natura geen alfahulp worden ingezet. Bij zorgaanbieders en gemeenten bestaat echter onduidelijkheid of dat straks onder de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 nog steeds niet mogelijk is. Hoe zit het nu?
Alfahulpen onder de huidige Wmo
De cliënt die onder de huidige Wmo aanspraak heeft op hulp bij het huishouden kan daarbij kiezen voor zorg in natura of een persoonsgebonden budget (PGB). Indien de cliënt kiest voor een naturavoorziening wordt de hulp bij het huishouden door of namens het college van burgemeester en wethouders verstrekt. Het college zal daarvoor overeenkomsten sluiten met een thuiszorgorganisatie wier medewerkers de hulp verlenen.
De goedkoopste wijze om de hulp bij het huishouden te laten verlenen, is door daar een zogeheten alfahulp voor in te zetten. De reden daarvoor is dat alfahulpen volledig zijn uitgesloten van werknemersverzekeringen en een summiere arbeidsrechtelijke rechtsbescherming hebben. Om de hulp bij het huishouden als alfahulp te kunnen verlenen, is het noodzakelijk dat de huishoudelijke hulp een arbeidsovereenkomst heeft met de cliënt.
Sinds 1 januari 2010 bepaalt artikel 6 lid 2 Wmo echter expliciet dat het college er bij een naturavoorziening zorg voor draagt dat op de cliënt geen werkgevers- of opdrachtgeversverplichtingen komen te rusten. De reden voor deze bepaling is dat in de praktijk het probleem bestond dat cliënten die een naturavoorziening kozen door de inzet van alfahulpen een werkgeversrol kregen opgedrongen waar zij niet om hadden gevraagd, inclusief de bijhorende werkgeverslasten en aansprakelijkheid. Op basis van artikel 6 lid 2 Wmo wordt aangenomen dat het thans niet mogelijk is een alfahulp in te zetten als naturavoorziening.
Alfahulpen onder de Wmo 2015
Per 1 januari 2015 wordt de Wmo vervangen door de Wmo 2015. In de Wmo 2015 is niet expliciet bepaald dat het college er bij een naturavoorziening zorg voor draagt dat op de cliënt geen werkgevers- of opdrachtgeversverplichtingen komen te rusten. Dat geeft aanleiding voor de vraag of het onder de Wmo 2015 wel mogelijk is een alfahulp in te zetten als naturavoorziening.
De Wmo 2015 geeft geen rechtstreeks antwoord op die vraag. Het samenstel van de bepalingen van de Wmo 2015 in samenhang met de wetsgeschiedenis maakt evenwel dat de situatie ten aanzien van de inzetbaarheid van alfahulpen niet anders lijkt dan onder de Wmo. Daaruit volgt namelijk dat het college ook onder de Wmo 2015 ingeval van een naturavoorziening de prestatieplichtige is tegenover de cliënt.
Dit betekent dat de cliënt jegens het college een aanspraak heeft op de levering van hulp bij het huishouden. Het verlenen van de hulp bij het huishouden is slechts een feitelijke handeling waarmee de prestatieplicht van het college wordt nagekomen. Tussen de cliënt en de persoon die de hulp bij het huishouden verleent, komt geen overeenkomst tot stand. Ook geen arbeidsovereenkomst. Zodoende is niet voldaan aan de noodzakelijke voorwaarde om de hulp bij het huishouden als alfahulp te kunnen verlenen.
Pas op voor vervelende verrassingen
Kort en goed: ook onder de Wmo 2015 kan de alfahulp niet als naturavoorziening worden ingezet. Zorgaanbieders en gemeenten dienen daarmee rekening te houden in het inkoopproces. Daarmee voorkomen zij dat zich volgend jaar bij de uitvoering van de Wmo 2015 vervelende verrassingen voordoen.
