'Morgen zien we in Den Haag weer een Algemeen Overleg decentralisatie zorg. Kamerleden gaan de staatssecretaris bevragen over de voortgang van de inkoop, de vergeten groepen en de “gegarandeerde” continuïteit van zorg. Als gewoonlijk zal de staatssecretaris alle kritische vragen stoïcijns beantwoorden: komt allemaal goed, vingers aan de pols, zorgzame samenleving, et cetera. Ik blijf dat bijzonder vinden.' Waarom zult u zich afvragen? Lees nu de eerste blog van adviseur en ondernemer Tim Robbe voor Sociaalweb.
Van Rijn is de afgelopen maanden bestookt met brieven en berichten dat wij de jeugd-, gehandicapten- en ouderenzorg onacceptabele risico’s laten lopen. Signalen komen van zowel zorgorganisaties, gemeenten als individuele burgers. Het antwoord is steevast dat hij inzet op een zachte landing, al dan niet met hulp van een ondersteuningsteam en een batterij aan autoriteiten.
Waarom ziet Van Rijn de risico’s niet? Of waarom wil hij deze niet zien? Over het gebrek aan goede informatie over zorg en cliënten, en de risico’s die dat met zich meebrengt voor de inkoop van zorg, stelt hij doodleuk in zijn brief van 3 november 2014 dat “verschillen zijn te verklaren”. Maar het verklaren van verschillen in de verstrekte informatie neemt natuurlijk niet weg dat die verschillen er zijn. En dat dus de risico’s waarop meerdere partijen hem wijzen gewoon blijven bestaan. Die risico’s gaan over onnodige ontslagen, kapitaalvernietiging en simpelweg te weinig (kwalitatief goede) zorg.
De Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman zegt interessante dingen over besluitvorming en het nemen van risico’s. Toen ik onlangs een artikel van hem las, moest ik direct denken aan Van Rijn. Kahneman stelt onder andere dat personen en organisaties (onverantwoorde) risico’s accepteren in hun besluitvorming omdat men deze niet goed inschat (“bold forecasts”). Naar mijn mening doet Van Rijn dat ook.
Van Rijn laat duidelijk zien een “inside view” te hanteren bij de hele decentralisatie. Kahneman zegt dat een “inside view” bij besluitvorming bestaat uit een focus op de voorliggende casus, plannen en benoemen van obstakels en implementeren van de plannen. De voorliggende casus is bij Van Rijn de decentralisatie van zorg naar gemeenten in Nederland. De plannen en het implementeren daarvan blijkt duidelijk uit de deadlines die steeds een prominente rol spelen in het debat (ook bij andere stakeholders). En de obstakels ruimt de staatssecretaris uit de weg met behulp van een transitiebureau, handreikingen en regionale “werksessies”.
Wat ontbreekt is een “outside view”. Kahneman spreekt dan van het op grote schaal (statistisch) vergelijken van gelijke gevallen, zonder op detail te voorspellen voor de voorliggende casus. Zo’n “outside view” geeft, bij voldoende vergelijkingsmateriaal, een realistisch beeld van de risico’s en kansen van een project. Dit is niet gebeurd en gebeurt nog steeds niet. Terwijl wij allemaal wel weten hoe decentralisaties in Nederland, maar ook bijvoorbeeld in Denemarken en Zweden eerder zijn verlopen. Waarom zou dit voor deze decentralisatie opeens anders zijn? Is er nu opeens wel voldoende controle op wat wij over ons afroepen?
Het optimisme van Van Rijn is natuurlijk niet vreemd. Hij heeft (politiek) belang bij het bagatelliseren van de risico’s en het doen van positieve uitspraken (“zachte landing”, “zorgcontinuiteit”, et cetera). Hij heeft de plannen zelf gemaakt, dus deze zijn goed. Het ligt aan externe factoren (gemeenten, zorgorganisaties, burgers) als het niet goed gaat (toch?). Kahneman verklaart bovendien waarom Van Rijn weinig kritiek uit eigen kring (ministerie, partij, et cetera) zal krijgen op zijn plannen; degene die de plannen maakt ziet kritiek vaak als een signaal van gebrek aan loyaliteit.
Het nemen van risico’s doen wij voortdurend. Risico’s kunnen negatief uitvallen, maar ook positief. Dat moeten we niet vergeten. Het kan zo maar goed gaan na 1 januari 2015. Niemand kan voorspellen. Als het echter meevalt na 1 januari 2015, dan zullen we zeggen dat Van Rijn “gelijk” had. Hij heeft dan echter geen “gelijk”, maar “geluk” gehad. En daar ligt voor mij een fundamentele vraag. Willen wij nog langer dat politici als “gokkers” omgaan met sociale voorzieningen en belastinggeld als zij risico’s nemen? Of mogen wij een meer betrouwbare, eerlijke en professionele aanpak verwachten bij de vraagstukken waar wij als samenleving de komende jaren voor staan?
