Er moet één ongedeeld jeugdstelsel komen, waar preventie, hulp en bescherming integraal onderdeel van uitmaken. Dat is een aanbeveling uit het rapport Beter met minder (pdf) van de Denktank Transformatie Jeugdstelsel. Hoe je met verschillende partners tot eenheid komt en hoe ingewikkeld dat kan zijn, dat heeft de denktank zelf al doende ervaren.
Het was boeiend om onder voorzitterschap van Job Cohen deel te nemen aan het proces van deze denktank. Een uitdaging om met vertegenwoordigers van verschillende organisaties doelen van de transformatie scherp te krijgen, uitgangspunten voor een effectief jeugdstelsel te formuleren en vijf bouwstenen voor een effectief stelsel vast te stellen.
Niet alleen de aanbevelingen van de denktank zijn waardevol, maar ook de ervaring van het proces dat leidde tot die aanbevelingen. De deelnemers vertegenwoordigden gespecialiseerde organisaties met eigen opvattingen en knowhow over het oplossen van problemen van jeugdigen. We kwamen uit verschillende hoeken van het sociale domein, zoals de jeugd-ggz, de jeugdzorg, de welzijnssector en het lokaal bestuur.
Wedstrijd
De eerste avonden leek het soms een wedstrijd. Wie er het best in slaagde zijn punt over een onderwerp te maken, was de winnaar. Maar na een paar avonden was iedereen zijn eerste ei kwijt, leerden we elkaar beter kennen, kregen we meer respect voor de passie en inzet van de ander en konden we beter vanuit de diversiteit naar het onderwerp kijken. Belangen van onze organisaties en werkvelden maakten we ondergeschikt aan een gedeelde focus en ambitie: een effectiever jeugdstelsel waar jeugdigen en ouders baat bij hebben.
In dat nieuwe, ongedeelde stelsel wordt de ervaringsdeskundigheid van ouders en jeugdigen erkend en ingezet om problemen op te lossen. Hun dagelijks leven is onlosmakelijk verbonden met de basisvoorzieningen van de pedagogische civil society, zoals scholen, kinderopvang en jongerenwerk. Hoe sterker we deze opvoedomgeving maken, hoe minder zij een beroep hoeven doen op specialistische hulp en jeugdbescherming. De Centra voor Jeugd en Gezin kunnen daarbij een aanjaagfunctie vervullen.
Om dit stelsel lokaal en regionaal op poten te krijgen, doorlopen vertegenwoordigers van organisaties en gemeenten een proces dat vergelijkbaar is met dat van de denktank. Ook zij moeten de gezamenlijke ambitie laten prevaleren boven belangen van organisaties en werkvelden.
Dat is geen sinecure. We ontwerpen een nieuw stelsel en de valkuil is dat we dat doen vanuit het perspectief van onze organisaties. Maar we willen juist gaan denken vanuit de leefwereld van ouders, die hun aandacht verdelen over werk, huishouden en opvoeding. De leefwereld van school, kinderopvang, peuterspeelzalen en jongerenwerk. De wereld van spelen en opgroeien in de buurt. En de wereld van ondersteuners die je erbij kunt vragen wanneer het nodig is.
De bedoeling
Bij de vormgeving van het nieuwe jeugdstelsel moet de bedoeling de focus zijn. Wat is de bedoeling van deze methodiek, van deze aanpak, van deze samenwerking? Wat hebben jeugdigen eraan? Wat hebben ouders eraan? Draagt het bij aan een sterkere samenleving met ruimte voor ieder individu?
Het is ons als denktank gelukt om vanuit die focus te werken en ik hoop dat dit ook lokaal lukt, nu organisaties en gemeenten hun jeugdstelsel opzetten.
De belangrijkste les die ik van de denktank leerde is dat het pas echt gaat werken wanneer je aandacht besteedt aan het samenwerken in nieuwe verbanden. Neem de tijd om elkaar te leren kennen, passie en expertise te delen en vanuit een multidisciplinaire situatie te komen tot een gezamenlijke focus. Dan kun je elk vraagstuk aan!
