Hoe kan het persoonsgebonden budget (pgb) toekomstbestendig blijven in een steeds complexer zorg- en arbeidsrechtelijk landschap? In opdracht van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) ging dit onderzoek in op de relatie tussen het pgb en het arbeidsrecht en verkende mogelijke handelingsperspectieven voor de toekomst.
Het persoonsgebonden budget (pgb) is een financieringsvorm waarmee mensen met een langdurige zorg‑ of ondersteuningsvraag zelf hun zorg kunnen inkopen, in plaats van gebruik te maken van zorg in natura. Het pgb biedt keuzevrijheid, eigen regie en maatwerk. Tegelijkertijd neemt de complexiteit rondom het pgb toe, mede door verschillen tussen de vier wettelijke kaders (Wlz, Zvw, Wmo en Jeugdwet) en door de verwevenheid met arbeidswetgeving.
In het onderzoek stond de vraag centraal hoe de belasting van het arbeidsrecht kan worden verminderd of beter kan worden opgevangen, zodat het pgb meer toekomstbestendig wordt en de uitvoering ook op langere termijn geborgd blijft.
Om inspiratie op te doen voor handelingsperspectieven voor de Nederlandse context, hebben we gekeken hoe stelsels voor persoonlijke budgetten in andere landen zijn ingericht. We spraken met beleidsmakers, uitvoerders en experts in Denemarken, Duitsland en Vlaanderen over hoe zij omgaan met vraagstukken die spelen in Nederland.
Die vergelijking laat zien dat de spanning tussen arbeidsrecht en persoonlijke budgetten niet uniek is voor Nederland. In andere landen geldt het arbeidsrecht eveneens, maar de mate waarin dit botst met de praktijk van het budget verschilt. Zo zijn er voorbeelden van andere contractvormen, ruimere bestedingsmogelijkheden of manieren om werkgeverschap te ondersteunen of anders in te richten.
Uit het onderzoek blijkt dat de spanning tussen het pgb en het arbeidsrecht structureel van aard is. De flexibiliteit die kenmerkend is voor het pgb – waarbij de zorgvraag kan wisselen – is vaak moeilijk te verenigen met arbeidsrechtelijke verplichtingen, zoals loondoorbetaling en regels rondom oproepkrachten.
Het onderzoek laat zien dat een fundamentele keuze nodig is om het pgb toekomstbestendig te maken:
Daarnaast kan vereenvoudiging van het stelsel, bijvoorbeeld door één uniform uitvoeringskader voor het pgb, bijdragen aan meer duidelijkheid, uitvoerbaarheid en vermindering van de administratieve lasten.
Het onderzoek is uitgevoerd door Significant Public in opdracht van de Sociale Verzekeringsbank (SVB), in nauwe interactie met ketenpartners. Betrokken partijen zijn de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Zorgverzekeraars Nederland (ZN), Branchevereniging Kleinschalige Zorg (BVKZ) en belangenvereniging Per Saldo.
