Eigen kracht, naast de klant staan, de klant helpen om zelf oplossingen te vinden, soms samengevat in methodieken zoals herstelwerk, allemaal onderwerpen waarover ik spreek met sociale professionals en die ik van harte toejuich. Het is een andere manier van hulpverlenen dan die destijds bij mijn familie werd toegepast. Een insteek die mij erg aanspreekt. Helpen kun je doen door de problemen voor anderen op te lossen maar natuurlijk is het beter te helpen door mensen in te laten zien waartoe ze zelf in staat zijn. Door ze te laten ervaren hoe goed het voelt de regie in eigen hand te nemen en zichzelf verantwoordelijk te voelen. Dat dit de enige weg is naar een gelukkiger leven weet ik uit eigen ervaring.
Waar kan ik u mee helpen?
En toch, er is nog meer nodig dan alleen deze manier van werken. Mijn ouders hadden talloze problemen maar die wilden ze absoluut niet delen met het maatschappelijk werk (MW), dus konden ze ook niet worden aangespoord zelf oplossingen te vinden. En waarom? Heel simpel eigenlijk: mijn ouders is nooit de vraag gesteld ‘waar kan ik u mee helpen’?
Ik ben opgegroeid in een wijk met 62 gezinnen met soortgelijke problematiek als mijn ouders. Op de hoek van de wijk was het kantoor van het maatschappelijk werk om al deze mensen te ‘verbeteren’. Een idealistisch project maar helaas mislukt want mensen laten zich niet vertellen hoe ze moeten leven. En we weten dit inmiddels heel goed maar blijven desondanks al te vaak proberen het leven van anderen te verbeteren met onze eigen normen en waarden als leidraad.
Hoe je niet helpt
MW-ers kwamen veelvuldig bij ons over de vloer met het goedbedoelde idee ‘betere burgers’ van mijn ouders te maken. Bijvoorbeeld zo: mijn broertje lustte geen warm eten. Om geen conflict aan te hoeven gaan, gaf mijn moeder hem gewoon dagelijks gekookte aardappels met appelmoes, dit alles goed dooreen geprakt met een flinke schep suiker. Mijn broertje was hier zeer tevreden over. Netty, de MW-er die bij ons over de vloer kwam, probeerde mijn ouders duidelijk te maken dat dit zeer ongezond was en dat het beter was om mijn broertje gewoon ‘met de pot’ mee te laten eten. Ze vertelde hierbij dat mijn ouders dan wel een beetje door moesten zetten maar dat hij uiteindelijk vanzelf gewoon mee zou gaan eten. Ze had natuurlijk gelijk. Dat wisten mijn ouders ook. Alleen, mijn ouders hadden haar niet om advies gevraagd en voor de zoveelste keer werden ze ongevraagd gewezen op dingen die ze niet goed deden en beter anders konden doen.
Ruimte voor eigen verantwoordelijkheid
De weerstand van mijn ouders naar het MW is in dit licht heel begrijpelijk. Hoe anders was het geweest als Netty van meet af aan gevraagd had ‘waar kan ik u mee helpen?’. Als mijn ouders uiteindelijk vertrouwen in haar hadden gekregen zouden ze haar vast op een zekere dag gevraagd hebben hoe ze om konden gaan met het eetprobleem van mijn broertje. Vervolgens had Netty door de juiste vragen te stellen, mijn ouders zelf de ruimte kunnen geven een oplossing te bedenken. Daarna had ze mijn ouders kunnen coachen in het uitvoeren van hun zelfbedachte oplossing. Of dit alles het eetprobleem van mijn broertje opgelost zou hebben is in essentie totaal onbelangrijk. Want doordat ze leerden zelf verantwoordelijkheid te nemen, hadden ze kunnen groeien tot krachtiger en gelukkiger mensen.
Mijn broertje is niet ziek geworden van aardappels met appelmoes. Wel heeft hij, net als mijn ouders, veel moeite met verantwoordelijkheid te nemen voor zijn problemen en voor zijn eigen leven. Hoe mooi zou het geweest zijn als hij van mijn ouders een ander voorbeeld had gekregen.
Vraag aan sociale professionals
De afgelopen weken heb ik professionals in mijn netwerk geraadpleegd met de vraag of vraaggestuurde hulpverlening tegenwoordig een gangbare werkwijze is. Ik kreeg verschillende reacties. De één zegt dat dit nog veel te weinig wordt toegepast, de ander geeft aan dat ze er aan werken maar nog erg zoekende zijn. Niemand geeft aan dat het helemaal lukt om op deze manier te werken.
Ik nodig iedereen uit ook te reageren.
