Meer houvast en stabiliteit in toeslagen en belastingen cruciaal voor jongeren

Toeslagen en belastingen zijn zeker geen ver-van-mijn-bed-show voor jongeren. De meeste jongeren krijgen vanaf hun achttiende zorgtoeslag. Als het lukt een zelfstandige huurwoning te bemachtigen en te betalen, kunnen ze vanaf hun 21e aanspraak maken op huurtoeslag. En wie kinderen krijgt, kan ook te maken krijgen met bijvoorbeeld de kinderopvangtoeslag of het kindgebonden budget. Ondertussen beginnen jongeren ook met het betalen van belasting, zorgpremie en huur.

Wanneer heb je recht op een bepaalde toeslag en hoe hoog wordt die toeslag? Dat is best vaak een kwestie van hogere wiskunde, niet alleen voor jongeren. Vandaar dit nieuwe SER advies.

Dat de visie van jongeren wordt meegenomen, is heel belangrijk en terecht, zeggen Isabella de Vries en Maaike Krom. Besluiten die de regering de komende jaren neemt over belastingen en toeslagen, werken nog jarenlang door en zullen dus veel effect hebben op jongeren. “We moeten ervoor zorgen dat bij de keuzes die we nu maken, het hele systeem ook nog goed werkt als wij straks veertig zijn”, zegt Krom. “Op veel plekken in de Nederlandse samenleving wordt er niet geluisterd naar jongeren of wordt hun belang niet meegenomen in besluiten. Het is mooi om te zien dat in de SER onze inbreng ook echt serieus wordt genomen. Überhaupt is het mooi dat de SER dit onderwerp oppakt om te kijken naar mogelijke oplossingen en verbeteringen.”

Jongeren: een brede groep

Het SER Jongerenplatform vertegenwoordigt jongeren van 15-35 jaar en vormt daarmee een brede stem. De Vries: “Dat zijn dus jongeren die net of bijna klaar zijn als scholier, die studeren, die al aan het werk zijn en die soms al kinderen hebben. Inkomens kunnen wisselend zijn, bijvoorbeeld door verschillende banen of flexwerk. Sommige jongeren zijn naast hun studie of werk mantelzorger. Een hele gevarieerde groep dus, die op heel verschillende manieren te maken heeft met belastingen en toeslagen.”

De rode draad binnen de gehele groep is: belastingen en toeslagen zijn ingewikkeld. “Dat zorgt voor stress aan de voorkant én aan de achterkant”, zegt De Vries. “Bij het aanvragen van een toeslag of het invullen van een belastingformulier ben je onzeker of je alles wel goed invult. En aan de achterkant is er natuurlijk de angst dat je toeslagen moet terugbetalen of belasting moet bijbetalen. Een van de problemen is dat het stelsel uitgaat van voorspelbaarheid en stabiliteit: als je een toeslag aanvraagt, moet je vooruitplannen. Dat kan in de situatie van jongeren heel vaak niet, bijvoorbeeld omdat ze heel wisselende inkomens hebben, zoals door de eerste baan na het afstuderen of omdat hun situatie nogal eens verandert, zoals door gaan samenwonen of verhuizen. Dat vergroot de angst dat je aan het einde van een traject moet terugbetalen.”

Huurtoeslag lastig voor jongeren

Vooral de huurtoeslag vormt een heikel punt. Krom: “Voor huurtoeslag kom je alleen in aanmerking als je zelfstandige woonruimte hebt, met een eigen voordeur. Jongeren die een kamer huren kunnen geen huurtoeslag aanvragen. Dat kan heel lang doorwerken, want door het woningtekort blijven veel jongeren nog een tijd op kamers wonen als ze al werken. Andere jongeren blijven juist langer thuis wonen omdat ze geen betaalbare kamer kunnen vinden. Dat heeft effect op hun ontwikkeling. Huurtoeslag voor onzelfstandige kamers en vanaf achttien jaar zou de woningmarkt eerlijker maken en de financiële stress bij jongeren verlichten. En dat heeft ook effect op toekomstige generaties.” De Vries: “De regels zijn soms ook gek: als je een eigen bel hebt, geldt dat wel als zelfstandige woonruimte en kun je dus huurtoeslag aanvragen, maar als je alleen een eigen brievenbus hebt, niet.”

Betaalbare woonruimte vinden staat met grote voorsprong al jaren op nummer 1 op de lijst van zaken die jongeren stress bezorgen, ziet Krom.

Vereenvoudiging én maatwerk

Het advies over een eenvoudiger stelsel van belastingen en toeslagen levert soms ingewikkelde dilemma’s op, merkt De Vries: “We zien allemaal dat het ontzettend belangrijk is dat de regels eenvoudiger worden. Tegelijk vinden we dat er meer maatwerk mogelijk moet zijn, omdat persoonlijke situaties heel verschillend kunnen zijn, bijvoorbeeld door wisselende inkomens of door de combinatie van werk en mantelzorg. Maar van maatwerk wordt een stelsel juist niet eenvoudiger. Een ingewikkelde zoektocht. Wellicht is een oplossingsrichting om sommige toeslagen inkomensafhankelijk te maken en andere niet.”

Wat Krom en De Vries hoe dan ook belangrijk vinden: dat de aanbevelingen die uit het adviestraject komen langs de lat van de generatietoets worden gelegd. Een generatietoets, die laat zien wat het effect van beleid is voor komende generaties, is al heel lang onderwerp van gesprek bij overheid en adviesorganisaties. De Vries: “In dit geval willen we zeker onderzoeken wat de aanbevelingen betekenen voor komende generaties en wie uiteindelijk de rekening betaalt van veranderingen in het stelsel. Dat zijn ingewikkelde vragen, maar wel precies de vragen die gesteld moeten worden.”

De Vries hoopt dat het advies leidt tot nieuwe inzichten over zinvolle aanpassingen van het belasting- en toeslagenstelsel. Daarnaast pleit ze voor betere voorlichting aan jongeren rond hun achttiende, wellicht vanuit het onderwijs. Door een foutje kun je zomaar in de schulden terecht komen. In mentorlessen kun je uitleg geven over hoe je als je jongere zelf je financiën moet regelen. “Het zou niet moeten uitmaken of je ouders hebt die weten hoe aanvragen en aangiften werken of dat je die niet hebt. Dat verschil zorgt nu al vroeg voor ongelijkheid.”

Krom hoopt dat het advies bijdraagt aan een stelsel van belastingen en toeslagen “dat niet alleen oplossingen biedt voor problemen van nu, maar ook meer zekerheid biedt aan jongeren en toekomstige generaties”.