Waarom Internationale Vrouwendag nodig blijft: drie experts aan het woord

In het dagelijks leven staan veel vrouwen voor een ongelijk speelveld. Thuis lopenvrouwen disproportioneel meer risico om in een manipulatieve of gewelddadige situatie te belanden. Op het werk moeten ze harder strijden voor gelijke kansen en eerlijke beloning. En als ze even willen ontsnappen in de digitale wereld, stuiten ze op systemen die niet voor hen zijn gemaakt – of erger nog, die hen bewust tegenwerken. Kort gezegd: onderdrukking van vrouwen laten zit nog steeds diep verweven in onze systemen.

Universitair docent Straf- en strafprocesrecht Ellen Gijselaar

Ellen Gijselaar: ‘Bescherming van vrouwen is niet altijd vanzelfsprekend’

Ellen Gijselaar is universitair docent Straf- en strafprocesrecht en deed samen met collega Mojan Samadi (nu werkzaam bij de Universiteit Utrecht) onderzoek naar gendergerelateerd geweld en femicide. Daaruit bleek dat vrouwenrecht in Nederland nog lang niet vanzelfsprekend is: ‘Een duidelijk voorbeeld is dat huiselijk geweld in Nederland vaak wordt gezien als “geweld binnen een afhankelijkheidsrelatie”. Deze terminologie verhult dat vrouwen veel vaker slachtoffer zijn van dit geweld en dat partnergeweld tegen vrouwen een andere dynamiek kent.’

Gender is dus wel degelijk een belangrijke factor in het bestrijden van huiselijk geweld: ‘Wat we vaak over het hoofd zien, is dat genderneutraal beleid niet automatisch leidt tot gelijkheid. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft duidelijk gemaakt dat gender een relevante factor is bij huiselijk en seksueel geweld, zowel in de beleving ervan als in de manier waarop de overheid daarop reageert. We kunnen dus niet voorbijgaan aan de relationele dynamiek van dit geweld en de bijbehorende machts- of controlepatronen.’

Wat is #NietMijnRecht?

Het thema van de landelijke campagne rond Internationale Vrouwendag is #NietMijnRecht. Het idee hierachter is dat vrouwenrechten in het dagelijks leven onder druk staan, zowel in beleid als in systemen. Het doel van dit thema is niet alleen bewustwording creëren, maar ook blijvende actie stimuleren.

Meer weten? Bezoek de landelijke themapagina.

Gijselaar: ‘Het thema #NietMijnRecht raakt voor mij aan de vraag of materiële gelijkheid kan worden bereikt: gelijkheid voor iedereen. Juist daarvoor is een gendersensitieve aanpak van huiselijk geweld nodig. Zo weten we bijvoorbeeld dat vrouwelijke slachtoffers van dit type geweld geneigd zijn een eerdere melding of klacht in te trek ken, wisselvallig te verklaren, en zelfs terug te keren naar de dader. Aan deze feiten mag geen zwaarwegend belang worden gehecht. Toezichthouder GREVIO heeft Nederland er zowel in 2020 als in 2025 op gewezen dat de aanpak van huiselijk geweld onvoldoende gendersensitief is.’

Hoogleraar Economie Egbert Jongen

Egbert Jongen: ‘Het inkomen van moeders halveert bijna na de geboorte van het eerste kind’

Egbert Jongen, hoogleraar Economie, doet onderzoek naar inkomensgelijkheid. Hij ziet dat vrouwen nog altijd structureel minder verdienen dan mannen, ondanks het feit dat vrouwen gemiddeld hoger opgeleid zijn dan mannen: ‘Enerzijds heeft dat te maken met de zogenaamde deeltijdfactor, waarbij vrouwen gemiddeld minder uren werken dan mannen, maar anderzijds zien we ook nog aanzienlijke verschillen in de beloning per gewerkt uur. Dit ligt dus niet aan het opleidingsniveau van vrouwen, dus dan moet het ergens anders mee te maken hebben.’

‘Wat we zien in de data is dat de verschillen met name ontstaan rond de geboorte van het eerste kind, daar lijkt dan ook de crux te liggen. Dan denk ik aan de zogenaamde “kindboete”: het inkomen van moeders halveert bijna na de geboorte van het eerste kind, terwijl het inkomen van vaders nauwelijks verandert.’

‘Er ligt nog steeds een belangrijke opgave voor beleid om vrouwen dezelfde kansen te geven om carrière te maken als mannen. Het beleid gericht om het combineren van arbeid en zorg voor (jonge) kinderen speelt daarin een rol, evenals het beleid dat erop is gericht dat vrouwen dezelfde kansen krijgen als mannen om door te stromen naar de top van organisaties.’

Universitair docent gender, recht en technologie Carlotta Rigotti

Carlotta Rigotti: ‘Het patriarchaat blijft verankerd in het dagelijks leven, sociale praktijken en instellingen’

Carlotta Rigotti is universitair docent en onderzoekt gender, recht en technologie. Zij ziet in haar onderzoek dat technologie het geweld en ongelijke behandeling van vrouwen faciliteert, en in sommige gevallen, versterkt: ‘Het probleem is niet de technologie, maar eerder de mensen die haar ontwerpen, gebruiken en bemiddelen. Wanneer deze systemen worden gevormd binnen een patriarchale samenleving, bestaat het risico dat ze bestaande genderongelijkheden bestendigen en zelfs versterken.’

‘In dit landschap biedt de wet vaak onvoldoende bescherming voor de rechten van vrouwen online. Soms komt dit doordat er nog geen specifieke wetgeving bestaat. In andere gevallen bestaat er wel wetgeving, maar wordt gendergerelateerde schade niet goed onderkend, benoemd of gehandhaafd. Het resultaat is een kloof tussen formele gelijkheid op papier en ongelijkheid in de praktijk.’

Rigotti hoorde als Italiaanse expat van anderen dat Nederland vooruitstrevend was op het gebied van gendergelijkheid, mede door haar vooruitstrevende wetgeving. ‘Maar gendergelijkheid gaat niet alleen over wat er in de wetgeving staat: het gaat over hoe mensen worden behandeld in dagelijkse interacties, op de werkplek, in rechtbanken en in de openbare ruimte. Voor zover ik kan zien, bestaan er nog steeds genderkloven in behandeling, kansen en verwachtingen. Structurele ongelijkheden zijn hier vaak minder zichtbaar, maar ze zijn niet afwezig.’