Internationale en nationale regels

Nederland is een van de landen die het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (Kinderrechtenverdrag) heeft geratificeerd. In dit verdrag zijn de belangrijkste kinderrechten verwoord. Een aantal van die rechten speelt indirect een rol; zij worden gerealiseerd door middel van nationale wetgeving. Een burger kan alleen een beroep doen op deze regels als ze zijn uitgewerkt in nationale wetgeving. Maar een aantal bepalingen over kinderrechten heeft rechtstreekse werking in de lidstaten. Dat betekent dat burgers in een procedure direct een beroep kunnen doen op deze regels, ook als ze (nog) niet in nationale wetgeving zijn omgezet. Een van die regels met rechtstreekse werking is artikel 3 van het Kinderrechtenverdrag.

Artikel 3 van het Kinderrechtenverdrag bepaalt dat bij alle beslissingen met betrekking tot het kind het belang van het kind de eerste overweging moet zijn. Dat betekent niet dat het belang van het kind doorslaggevend moet zijn. Wel betekent het dat het belang van het kind in alle gevallen duidelijk kenbaar in de afweging van belangen moet zijn betrokken en dat daaraan een zwaarwegend gewicht wordt toegekend. In general comment nr. 14 van het VN kinderrechtencomité Zie bijvoorbeeld kinderrechten.nl met trefwoord general comment 14. worden aanbevelingen gedaan die leiden tot wat meer inkleuring van het begrip ‘het belang van het kind’. Daarin wordt aandacht besteed aan de mening van het kind, de identiteit van het kind, maar ook het behoud van de gezinsomgeving en het onderhouden van betrekkingen en de zorg, bescherming en veiligheid van het kind. In het civiele jeugdrecht speelt het belang van het kind een belangrijke rol. Het Kinderrechtenverdrag heeft daar een wezenlijke doorwerking. In het bestuursrecht wordt dat belang vaak, en ten onrechte, wat minder pregnant betrokken in de afweging.

Het belang van het kind brengt ook met zich mee dat het onderwijs dat het geniet kosteloos is en gericht op de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid, talenten en vaardigheden. Van belang is ook dat bij iedere beslissing de mening van het kind wordt betrokken en, als daarvan wordt afgeweken, dat dit in de richting van het kind nadrukkelijk gemotiveerd wordt op een voor het kind begrijpelijke wijze: artikel 12 van het Kinderrechtenverdrag. Zie bijvoorbeeld Rb. Overijssel 30 juni 2021, ECLI:NL:RBOVE:2021:2755 inclusief brief aan de minderjarige. Alle uitspraken in deze uitgave zijn, onder vermelding van de ECLI-code, te vinden op rechtspraak.nl.

Op nationaal niveau is de wetgeving die betrekking heeft op de jeugdige naast de Jeugdwet vooral, maar niet uitsluitend, geregeld in het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Strafrecht. In het Burgerlijk Wetboek zijn vooral regels te vinden over het kind in relatie tot het gezin waarin het vertoeft. Daarbij is van belang dat ook het ongeboren kind als geboren wordt aangemerkt zo dikwijls zijn belang dit vordert: artikel 1:2 BW. Van het verlenen van jeugdhulp kan dus ook sprake zijn als een kind nog niet is geboren. Het Burgerlijk Wetboek regelt wie de ouders van het kind zijn, wat zijn naam is, waar het woont, welke taken en verantwoordelijkheden ouders hebben, wie het gezag over het kind heeft en op welke wijze het gezag over het kind beperkt kan worden.

Een kind kan in aanraking komen met de strafrechter op het moment dat het verdacht wordt van een strafbaar feit. In ons strafrecht geldt als uitgangspunt dat in dat geval de hulpverlening en opvoeding van het kind centraal staan. Dat houdt in dat de kinderrechter de rol van strafrechter vervult en dat de raad voor de kinderbescherming in de procedure betrokken wordt. Uit het strafrechtelijk vonnis kan verder jeugdhulp aan het kind voortvloeien.

Verder zijn er wetten die voorzieningen kennen die voor de jeugdige van belang zijn, bijvoorbeeld de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de Wet langdurige zorg. In eerstgenoemde wet worden voorzieningen geboden (zoals een rolstoel of een aangepaste woning) aan (onder andere) jeugdigen die beperkingen ondervinden. Laatstgenoemde wet kent voorzieningen voor mensen die blijvend zijn aangewezen op 24 uur per dag zorg nabij of permanent toezicht vanwege de in de wet genoemde beperkingen. Deze wetten horen, net zoals de Jeugdwet, tot het bestuursrecht.

Zo bezien omvat het jeugdrecht binnen ons staatsbestel de drie rechtsgebieden: civiel recht (vooral het Burgerlijk Wetboek), strafrecht (vooral het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering) en bestuursrecht (bijvoorbeeld de Jeugdwet maar ook Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015), Wet langdurige zorg enzovoort). In deze uitgave zal met name het bestuursrechtelijke kader aan de orde worden gesteld en dan vooral de besluiten van het college van burgemeester en wethouders (college), genomen op grond van artikel 2.3 Jeugdwet. Dat betreft dan de besluiten die in het vrijwillige kader worden genomen. Het gedwongen civiele kader, (de ondertoezichtstelling en de kinderbeschermingsmaatregelen) en het strafrechtelijk kader, (opsporing en vervolging van strafbare feiten, reclassering) komen niet uitgebreid aan de orde. Dat wil niet zeggen dat het civiele – en strafrechtelijke kader geheel buiten beschouwing blijven; zij zullen zeker, zijdelings, aan de orde komen.