Grote gemeenten roepen Eerste Kamer op om tegen strafbaarstelling illegaal verblijf te stemmen

De gemeenten zien in hun dagelijkse praktijk dat de wet grote negatieve impact kan hebben en vinden dat belangrijke risico’s onvoldoende zijn ondervangen. De voorgestelde strafbaarstelling leidt ertoe dat ongedocumenteerde mensen uit angst voor straf contact met instanties gaan vermijden. Dit heeft ernstige gevolgen voor kinderen die afhankelijk zijn van onderwijs, zorg en jeugdhulp. Een deel van de groep ongedocumenteerde mensen is buiten hun schuld om ongedocumenteerd, en kunnen straks geen kant op. Het risico dat ouders deze voorzieningen gaan mijden om onder de radar te blijven, achten de gemeenten zeer reëel en onaanvaardbaar.

Humanitaire hulp door gemeenten raakt in het gedrang
Daarnaast vrezen de gemeenten dat de humanitaire hulpverlening in het gedrang komt. Hoewel hulp aan ongedocumenteerden formeel niet strafbaar wordt, plaatst de wet gemeenten en hulporganisaties wel in de positie dat zij ondersteuning bieden aan personen die volgens de wet een misdrijf plegen en dus medeplichtig zijn. Dit is niet alleen principieel onwenselijk, maar maakt het ook lastiger om te voorkomen dat mensen op straat belanden of slachtoffer worden van misbruik.

De gemeenten wijzen er verder op dat onduidelijk blijft of zij nu of in de toekomst verplicht worden om personen zonder verblijfsrecht te melden. Die onzekerheid bedreigt de vertrouwensrelatie die cruciaal is voor effectieve hulpverlening. Hulpverleners mogen niet gedwongen worden te kiezen tussen hun beroepsethiek en de angst om zelf in problemen te komen.

Menselijke waardigheid moet altijd voorop staan
Iedereen die zich op Nederlands grondgebied bevindt heeft recht op basisvoorzieningen die nodig zijn voor een menswaardig bestaan. Internationale verdragen verplichten overheden om toegang tot onderdak, voedsel, sanitaire voorzieningen en medische noodzorg te garanderen. Het huidige wetsvoorstel ondermijnt deze verplichtingen en vergroot de kans dat mensen in gevaarlijke situaties terechtkomen.

Juridische onduidelijkheid
Ook juridisch blijft veel onduidelijk. Hoewel de wet deelname en medeplichtigheid uitsluit, waarschuwt de Raad van State dat deze uitzonderingsconstructie niet past binnen het reguliere strafrecht. Daarmee wordt de rechtszekerheid voor hulpverleners feitelijk doorgeschoven naar de rechtspraak. Dit mag nooit de bedoeling zijn en levert risico’s op voor iedereen die zich inzet voor humanitaire hulp.

Tot slot waarschuwen de vijf gemeenten dat de maatregel de veiligheid juist zal verslechteren. Ongedocumenteerden verdwijnen verder uit beeld, worden vatbaarder voor uitbuiting en criminaliteit en durven geen beroep meer te doen op de politie. De Nationale Politie heeft eerder aangegeven dat dit leidt tot minder zicht op kwetsbare mensen en een groter risico op slachtofferschap én daderschap. De strafbaarstelling legt bovendien extra druk op een politieapparaat dat al zwaar belast is.

Groningen, Eindhoven, Amsterdam en Utrecht vragen de Eerste Kamer daarom met klem om de grote risico’s van deze wet zwaar mee te wegen in het debat van 14 april en tegen de strafbaarstelling van illegaal verblijf te stemmen.