Sturing op samenhang: de spil in de aanpak van zorgfraude

1. Complexe sturing vereist duidelijke bestuurlijke prioritering

Gemeenten beginnen vaak met losse maatregelen – een toezichthouder hier, een controlerend kwartaalgesprek daar – maar zonder een integrale strategie blijft de helft van het werk liggen. Regionale rekenkamerrapporten laten zien dat bestuurlijke besluitvorming over preventie en bestrijding traag verloopt, en dat wethouders en raden onvoldoende eigenaarschap tonen. Best practice: neem zorgfraude bestuurlijk serieus, geef het een duidelijke plek in bredere beleidsagenda’s en stel doelen en middelen beschikbaar.

2. Samenhang tussen inkoop, toezicht en contractmanagement

Zorgfraude ontstaat vaak bij het weglekken van budgetten die niet getoetst worden. Diepgravende analyses van jaarrekeningen, slimme inkoop en strakke contracten zijn cruciaal. Maar onderzoek laat zien dat gemeenten dit te weinig samenhangend oppakken. Advies: stel duidelijke eisen bij aanbesteding, combineer financieringsbudgetten met rechtmatigheidstoetsen en voer systematische contractbesprekingen over declaratierechtmatigheid.

3. Regionale samenwerking – de sleutel tot slagkracht

Zorgaanbieders opereren vaak in meerdere gemeenten. Zonder regionale samenwerking lopen individuele gemeenten tegen muren aan. De Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg (Wbsrz) versterkt dit door gezamenlijke instrumenten zoals het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ) en het Waarschuwingsregister zorgfraude. Leg regionale afspraken vast in samenwerkingsovereenkomsten, stem toezichtcapaciteit af, en maak actief gebruik van IKZ-signalen.

4. Communicatie, cultuur en kennisverbreding

Een meldpunt voor inwoners, cliënten én professionals vormt een belangrijke signaleringsbron. Maar veel gemeenten gebruiken dit nog te weinig. Ook de cultuur ontbreekt: medewerkers weten vaak niet hoeveel alertheid wordt verwacht. Stap vooruit: verbreed bewustzijn via trainingen, maak meldprocessen toegankelijk, en communiceer actief over zorgplicht en sancties, richting zowel aanbieders als cliënten.

5. Meten, evalueren en bijsturen

Effectiviteit zonder meten blijft grotendeels giswerk. De Algemene Rekenkamer constateert dat er te weinig overzicht is over wat de inzet oplevert. Ontwikkel een set indicatoren – aantal onderzoeken, omvang teruggevorderde gelden, aantal signalen, en integreer die in bestuurlijke control-cycli. Gebruik ICT en data-analyse om trends vroegtijdig te detecteren.

Conclusie

Zorgfraude is een sluipend gevaar dat impact neemt bij kwetsbare groepen, fractale verspilling veroorzaakt, en falende governance blootlegt. De oplossing zit niet in losstaande acties, maar in de samenhang. Een integrale governance-aanpak voorkomt vrijblijvendheid en plaatst zorgfraude stevig op de bestuurlijke agenda. Het vraagt om leiderschap dat verder kijkt dan incidentbestrijding, en durft te bouwen aan duurzame structuur.