Toekomstige gezondheidseffecten van klimaatverandering vragen nu om actie

Het RIVM deed onderzoek naar de gezondheidseffecten van klimaatverandering in 2050 voor de thema’s hitte, luchtkwaliteit, uv-straling, infectieziekten, allergieën en pollen, en mentale gezondheid. Ook beschrijft het RIVM de gezondheidseffecten van verschillende manieren waarop de samenleving zich aan klimaatverandering kan aanpassen.

Voorbeelden van gezondheidseffecten in 2050

Nu al overlijden er mensen door hitte. Dat zullen er in 2050 meer zijn. Mensen zullen ook steeds langer en heviger last hebben van hooikoorts of allergieën, doordat planten en bomen langer bloeien. Ook zullen infectieziekten naar verwachting vaker voorkomen door warmer, natter en droger weer. Klimaatverandering kan effect hebben op de mentale gezondheid. Mensen kunnen zich zorgen maken of zelfs depressieve klachten hebben over klimaatverandering en over de gevolgen van bijvoorbeeld extreme weersomstandigheden.

Gezondheidseffecten niet gelijk verdeeld

Sommige groepen in de samenleving zijn gevoelig voor gezondheidseffecten, bijvoorbeeld ouderen, kinderen en chronisch zieken. Andere komen meer in aanraking met de risico’s, bijvoorbeeld door de plek waar ze wonen, door het werk dat zij doen of doordat mensen minder goed in staat zijn om zichzelf te beschermen of aan te passen. Het is belangrijk dat hier in beleid aandacht voor is, zodat verschillen in gezondheid kleiner worden.

Anders inrichten van de samenleving nodig voor weerbaarheid op lange termijn

Het RIVM onderzocht voor de korte en lange termijn welke maatregelen effectief zijn voor aanpassing aan klimaatverandering.

Maatregelen voor de korte termijn richten zich op het intensiever toepassen van technische oplossingen en leggen de nadruk op zelfredzaamheid. Deze maatregelen verminderen de blootstelling aan risico’s, maar zijn niet genoeg voor weerbaarheid op lange termijn.

Voor de lange termijn ligt de nadruk daarom op het klimaatbestendiger inrichten van de leefomgeving en het vergroten van de weerbaarheid van de samenleving als geheel (‘samenredzaamheid’).

Met deze op verandering gerichte aanpak kunnen meerdere maatschappelijke problemen worden opgelost. Meer water en groen in de stad zorgen bijvoorbeeld voor minder hitte, meer schaduw en verkoeling. Tegelijk is meer groen goed voor de biodiversiteit en nodigt uit tot ontmoeten en beweging. Een gezonde leefstijl maakt mensen veerkrachtiger en weerbaar tegen effecten van klimaatverandering. Daardoor kan ziekte afnemen.

Dit soort maatregelen kosten tijd voordat ze effect hebben. Daarom moet daar nu mee worden gestart. Dat vraagt om een overheid die daarop (financieel en bestuurlijk) regie voert.

Belangrijk om nu te starten met maatregelen

De gezondheidseffecten van klimaatverandering zijn nog moeilijk in cijfers uit te drukken. De verwachting is wel dat negatieve effecten aanzienlijk zullen toenemen. Het is daarom belangrijk dat gezondheidseffecten meewegen bij beslissingen over het gebruik en de inrichting van ruimte. Voor een weerbare en toekomstbestendige samenleving is het belangrijk om nu al te starten met maatregelen.

Onderdeel van PBL-publicatie

In 2024 actualiseerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) samen met andere instituten de klimaatrisico’s voor verschillende sectoren. Het RIVM bracht daarvoor in beeld wat risico’s zijn van klimaatverandering voor de gezondheid. Het huidige rapport is hiervan het vervolg.