‘Samen door één deur’ is gebaseerd op evidence-based praktijken en wetenschappelijke inzichten. Een stevige interventietheorie onderligt daarmee het programma. Dit is echter geen garantie dat ‘Samen door één deur’ altijd even succesvol is bij elke vechtscheiding. Er zijn een aantal factoren die het succes ervan kunnen ondermijnen. Daar willen we hier kort op ingaan.
Het programma probeert cliënten een aantal belangrijke levensvaardigheden aan te leren. Deze hebben betrekking op zowel het beter omgaan met de eigen psychische processen als op het beter omgaan met anderen. Op één van deze vlakken – intrapsychisch en/of relationeel – kunnen cliënten een verlaagde leerbaarheid hebben (zie ook wat hierover wordt gezegd in paragraaf 6 van de inleiding en aan het einde van sessie 6). Factoren die de leerbaarheid verlagen zijn bijvoorbeeld een persoonlijkheidsstoornis, verslaving of verstandelijke beperking. Dat wil niet zeggen dat voor deze cliënten het programma ‘Samen door één deur’ niet zinvol is. Ook voor hen valt er van alles te leren. We raden dan echter wel aan om:
bij ernstige psychopathologie een behandeltraject voor de psychopathologie wordt opgestart als dat nog niet is gebeurd. In geval een middelenverslaving moet men bijvoorbeeld voldoende afgekickt zijn om met een voldoende heldere blik naar de eigen situatie te kijken.
bij een verstandelijke beperking de bewoordingen die worden gebruikt in de beschreven sessies en de hand-outs te vereenvoudigen. Bijvoorbeeld door pictogrammen te gebruiken. Dit kan ook raadzaam zijn als cliënten niet zozeer verstandelijk beperkt zijn maar wel analfabeet en/of de Nederlandse taal niet goed beheersen.
de beschreven doelen per sessie bij te stellen. Kijk tot waar cliënten zich laten ‘oprekken’ en in hoeverre het doel toch een beetje bereikt kan worden.
Het kan ook gebeuren dat cliënten een geringe leerbaarheid laten zien, niet omdat zij een verstandelijke beperking hebben of lijden onder psychopathologie, maar omdat ze niet willen meewerken aan het programma. Ze zijn er niet toe gemotiveerd. In de eerste sessies van ‘Samen door één deur’ zitten elementen uit de methode ‘Motiverende gespreksvoering’ die helpen om cliënten (alsnog) te motiveren om constructief mee te doen met het programma. Denk aan positieve bekrachtiging, erkenning van weerstand en het opwekken van cognitieve dissonantie.
Een hulpverlener nodigt bij een cliënt bovendien het meest uit tot motivatie door een growth mindset te hebben ten aanzien van de cliënt. Een growth mindset houdt, in dit geval, in dat de hulpverlener positieve verwachtingen heeft van de leerbaarheid van een cliënt. De hulpverlener gelooft erin dat de cliënt nieuwe dingen kan leren, al is het maar een beetje en in kleine stapjes, als deze zich hiervoor inzet (Dweck, 2017). Dit soort positieve verwachtingen uiten zich in aanmoedigingen, (procesgerichte) complimenten, uitspraken die hoop en geloof in de cliënt weerspiegelen, en aandacht voor die dingen die wél goed gaan. Hierdoor kan het zogenoemde Pygmalion-effect ontstaan (Rosenthal, 2002; Dijkstra, 2023). Dit effect houdt in dat positieve verwachtingen van hulpverleners ervoor kunnen zorgen dat cliënten beter hun best doen en beter gaan presteren in de dingen die ze te leren hebben. Er is iemand die in hen gelooft, en voor sommige cliënten is dat een schaarse en daarmee zeer waardevolle ervaring. Dat wil niet zeggen dat de hulpverlener dus verantwoordelijk is voor het slagen van het programma ‘Samen door een deur’. Met een growth mindset ten aanzien van de cliënt maximaliseert de hulpverlener alleen de leerbaarheid van de cliënt. De hulpverlener haalt er bij de cliënt uit wat er op dat moment in zit. Positieve verwachtingen hebben van cliënten is overigens niet makkelijk als een cliënt zich in het verleden destructief heeft gedragen en negatieve verwachtingen realistischer lijken dan positieve. Echter, de mogelijk positieve effecten van positieve verwachtingen wil je niemand ontnemen. Dat wil niet zeggen dat je als hulpverlener geen negatieve of neutrale verwachtingen van een cliënt zou mogen hebben. Koppel deze echter los van je gedrag en je houding richting de cliënt en behandel deze alsof je wel in hem of haar gelooft.
Tenslotte moet worden opgemerkt dat het programma ‘Samen door één deur’ uitgaat van een gelijkwaardige positie van man en vrouw en een gelijkwaardige relatie tussen ex-partners. Beiden zijn verantwoordelijk voor hun eigen gevoelens en gedragingen, voor de gezamenlijke communicatie en voor het welzijn van de kinderen. We willen dit opmerken omdat niet in alle culturen, ook niet in alle subculturen in Nederland, dit een vanzelfsprekendheid is. Het programma ‘Samen door één deur’ wil echter aansluiten bij de kernwaarden die in de Nederlandse samenleving zo belangrijk zijn: Gelijkwaardigheid, Vrijheid en Solidariteit (zie ook Ministerie van Sociale Zaken, 2014).
