Door: mr. dr. B. (Bastiaan) Wallage, mr. drs. J.Q. (Jean-Luc) Hooglugt, mr. dr. W.I. (Wouter) Koelewijn.

Het betreft inmiddels een feit van algemene bekendheid: de bekostiging van de zorg staat in Nederland fors onder druk. Dit vraagt om goede, effectieve en juiste besteding van collectieve zorggelden,

Brief van de ministers van Volksgezondheid Welzijn en sport en de minister voor Medische Zorg en Sport van 29 januari 2021, 1809757-216787-PZO.

Een grove schatting gaat uit van jaarlijks ten minste enkele miljarden euro’s aan onrechtmatige respectievelijk frauduleuze declaraties in de gezondheidszorg per jaar.

Fenger e.a. 2018.

Daarnaast zijn er behalve onrechtmatige respectievelijk onterechte declaraties ook vormen van actualiteiten die zich ten aanzien van de bekostiging van de zorg kunnen aandienen en als zodanig evenzeer een bedreiging zijn voor de financiële houdbaarheid en aanvaardbaarheid van het zorgstelsel. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan zorgondernemers die grote hoeveelheden collectieve gelden onttrekken aan de zorg door het doen van exorbitante winstuitkeringen.

Kamerstukken II 2021/22, 28828, nr. 133 (brief van de minister voor langdurige zorg aan de TK).

In de zorg worden zorgaanbieders op verschillende wijzen vormgegeven; zo betreft een zorgaanbieder veelal een besloten vennootschap, coöperatie of stichting. Zorgbreed bestaan er weliswaar governance-gerelateerde afspraken over de wijze waarop een zorgaanbieder dient te worden ingericht,

Governancecode zorg 2022.

Het is dan ook begrijpelijk dat de Rijksoverheid steeds meer inzet op maatregelen om de zelfverrijking van zorgaanbieders – los van het kader van de Wet normering topinkomens die ook van toepassing is op bestuurders in de zorg – een halt toe te roepen. De voormalig Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft, mede namens de voormalig Minister voor Medische Zorg, in antwoord op vragen uit de Tweede Kamer aangegeven dat op gemeenten in dat kader een eigen verantwoordelijkheid rust.

Brief van de ministers van Volksgezondheid Welzijn en sport en de minister voor Medische Zorg en Sport van 29 januari 2021, 1809757-216787-PZO.

Zie ook:

Voormalig Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Hugo de Jonge in het programma Pointer van KRO NCRV:

‘Geld voor de zorg is bedoeld voor zorg, en moet alleen aan de zorg worden besteed. Zorg is dienen, en niet verdienen.’

Zie: https://pointer.kro-ncrv.nl/minstens-85-grote-zorgbedrijven-maken-twee-jaar-op-rij-uitzonderlijk-hoge-winst.

Ook Kamerleden Hijink (SP) en Westerveld (GL) hebben naar aanleiding van het Wetsvoorstel Maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo 2015 aangegeven dat geld dat bedoeld is voor het sociaal domein niet weggesluisd moet kunnen worden uit de sector. Het inkopen van hulpverlening is immers een publieke taak waarbij het onttrekken van winst uit de sector een verkeerde prikkel en een ongewenst resultaat is, aldus de Kamerleden.

Zie het Amendement Hijink/Westerveld ter vervanging van nr. 10 over het verbod op winstuitkering - Wijziging van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 teneinde de uitvoeringslasten bij het aanbesteden van diensten als bedoeld in die wetten te verlichten, alsmede grondslagen op te nemen voor het stellen van regels die bij de inkoop of subsidiëring van die diensten in acht worden genomen (Wet maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet en Wmo 2015).

Het percentage van 5% is op zichzelf bezien verdedigbaar. Uit onderzoek van Vektis blijkt namelijk dat de gezondheidszorg een winst van 2-3% gebruikelijk is.

Vektis, Jaarcijfers zorgverzekeraars en zorgfinanciering 2019.

Interview Follow The Money (FTM) met voormalig Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Hugo de Jonge, getiteld ‘Minister Hugo de Jonge: “In de zorg zulke winstcijfers schrijven kan echt niet. De rotte appels moeten uit de mand”’:

FTM: Uit ons nieuwste onderzoek blijkt dat 85 zorgbedrijven structureel boven de tien procent winst zitten, dat wil zeggen: de afgelopen twee jaar. (…)
HDJ: Twintig, dertig, veertig procent winst?
FTM: Vijftig procent winst zelfs? Wat vindt u daarvan?
HDJ: Dat is absurd. En het kán ook helemaal niet in de zorg, de tarieven bieden geen ruimte om goede zorg te leveren en dan meer dan tien procent winst over te houden. Als je dat soort signalen ziet, zeker meerdere jaren op rij, is er waarschijnlijk wat aan de hand. Mensen die in de zorg stappen om lekker snel te kunnen verdienen, hebben er niets van begrepen. (…)
FTM: Maar winst maken is niet verboden, en winst uitkeren ook niet altijd.
HDJ: Er is op zich niets mis mee wanneer je als zorginstelling een gezonde winst maakt. Zwarte cijfers schrijven is prima, want met rode cijfers houdt je bedrijf al snel op met bestaan. Dat willen we ook niet. Maar dubbele zwarte cijfers is nergens voor nodig.
FTM: Wat is een maximum wat u betreft?
HDJ: Ik zou zeggen dat een winstpercentage bestaand uit dubbele cijfers niet moet kunnen. Incidenteel misschien, maar over meerdere jaren is dit onmogelijk. (…)
FTM: Ons onderzoek laat voorts zien dat op ondoorzichtige wijze grote sommen aan zorggeld worden doorbetaald naar bv’s die geen zorg leveren.
HDJ: Zoals ik al zei is met bv’s op zich niets mis. Het punt is alleen dat zulke bv’s vaak juist worden opgericht om de Wet Normering topinkomens te ontwijken, of de mazen in die wet op te zoeken. Maar die wet is er niet voor niets. Het is zeer belangrijk voor de publieke sector, en zeker voor de zorg, dat topinkomens begrensd worden.

Brief van de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor Medische zorg en van de Secretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Kamerstukken II 2018-2019, 35000 XVI, nr. 133:

Uw Kamer heeft mij per brief van de voorzitter op 27 juni gevraagd om een reactie op het onderzoek van Follow the Money en de uitzending van Pointer hierover op 25 juni (Handelingen II 2018/2019, nr. 99, Regeling van werkzaamheden). In de uitzending werd gewag gemaakt van zeer hoge winstpercentages bij bepaalde zorgaanbieders en mogelijke onrechtmatigheden die hieraan ten grondslag liggen. Wij vinden dergelijke winstpercentages maatschappelijk onacceptabel. De maatregelen die in deze brief worden genoemd moeten dergelijke uitwassen in de toekomst voorkomen.

Het uitkeren van grote winsten verhoudt zich evenwel niet tot de Governancecode Zorg 2022, die zorgbreed van toepassing is.

Governancecode Zorg 2022.

De maatschappelijke positie van zorgorganisaties vraagt om daarbij passende waarden. Naast algemene waarden als integriteit, aanspreekbaarheid, betrouwbaarheid, zorgvuldigheid, professionaliteit, openheid en transparantie, maar ook doelgerichtheid en doelmatigheid, gaat het om door iedere zorgorganisatie zelf te bepalen waarden, passend bij haar eigen positie en doelstellingen. De waarden moeten zichtbaar worden in cultuur en gedrag.

De maatschappelijke positie van zorgorganisaties vraagt ook om sensitiviteit voor publieke waarden als rechtmatigheid, rechtvaardigheid en rechtszekerheid. De raad van bestuur is verantwoordelijk voor al deze aspecten, is hierop aanspreekbaar en legt er actief verantwoording over af. Dat laat onverlet dat waarden en normen, cultuur en gedrag vooral invulling krijgen in de organisatie als geheel en totstandkomen in dialoog en wederzijdse beïnvloeding. Daarbij is een open cultuur die ruimte biedt voor het leren van fouten en successen een voorwaarde.

(…)

Bij een zorgorganisatie die winst mag uitkeren, houdt de algemene vergadering bij besluiten over het uitkeren van winst en andere vermogensonttrekkingen rekening met de belangen van de zorgorganisatie op korte en lange termijn en haar maatschappelijke doelstelling en positie. Het reserverings- en uitkeringsbeleid en voorstellen tot uitkering van winst worden op de algemene vergadering als aparte agendapunten behandeld en verantwoord.

De druk op de financiële houdbaarheid en aanvaardbaarheid van het zorgstelsel – die uitgaat van onrechtmatigheden bij declaraties en uitkeringen in de zorg – blijft overigens niet beperkt tot medische en/of curatieve zorg, maar treft ook langdurige zorg, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. Het betreft aldus een zorgdomeinoverstijgend thema – de Zvw, de Wlz, en de Wmo 2015.

Op te merken valt daarbij dat gemeenten binnen het sociaal domein al langere tijd geconfronteerd worden met forse financiële tekorten.

IGJ Rapport Wmo toezicht 2020.

Naar ons oordeel is het gezien het voorgaande meer dan begrijpelijk dat zorginkopende organisaties binnen de gezondheidszorg controles willen uitvoeren ten aanzien van onrechtmatigheden bij de declaraties van zorg door zorgaanbieders. In de rechtspraktijk constateren wij dat het voor zorginkopende organisaties echter ingewikkeld is om in dergelijke zaken niet te snel conclusies te trekken en allereerst zorgvuldig onderzoek te doen op basis van de vigerende wet- en regelgeving. De Algemene Rekenkamer verwijt het veld onvoldoende daadkrachtig te zijn bij de aanpak van zulke onrechtmatigheden, maar tegelijkertijd constateert zij dat de huidige kaders hieraan grotendeels in de weg staan.

Rapport Algemene Rekenkamer Effectiviteit van fraudebestrijding in de zorg 2022.