Arbeidsmigranten in Nederland verkeren vaak in kwetsbare en onzekere arbeidsomstandigheden, waar uitbuiting eerder de norm dan de uitzondering lijkt te zijn. Dit blijkt uit het prikkelende promotieonderzoek van criminoloog Ruben Timmerman van Erasmus School of Law. Voor dit onderzoek werkte hij zelf een jaar lang in de bouw, logistiek en voedselverwerking. Hiervoor ontving hij de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen (KHMW) Proefschriftprijs voor de Maatschappijwetenschappen en de Stichting Praemium Erasmianum Dissertatieprijs. Onder begeleiding van promotoren Richard Staring en Rene van Swaaningen onderzocht Timmerman hoe het tot dit ‘verrotte systeem’ heeft kunnen komen en hoe het beter kan.
In zijn proefschrift Door onzichtbare handen: migratie, uitbuiting en ongelijkheid op de arbeidsmarkt, beschrijft Timmerman hoe arbeidsmigranten in Nederland vaak onderbetaald worden, onveilige situaties moeten trotseren en onder mensonterende omstandigheden leven. Zijn werk is een aanklacht tegen wat hij een ‘verrot systeem’ noemt: "De problemen komen niet door een paar rotte appels, zoals vaak wordt beweerd, maar door de structuur waarin bedrijven en uitzendbureaus systematisch verantwoordelijkheid afschuiven."
Timmerman werkte bij vijf uitzendbureaus en ervoer hoe arbeidsmigranten vaak in gevaarlijke, kwetsbare en onzekere arbeidsomstandigheden moeten werken. Volgens Timmerman zijn niet alleen de uitzendbureaus verantwoordelijk, maar zorgt het systeem er ook voor dat grote bedrijven ‘strategisch onwetend’ blijven over schadelijke arbeidspraktijken in hun toeleveringsketens. Het inhuren van verschillende uitzendbureaus zorgt voor een complexe toeleveringsketen waarbij bedrijven vaak blind zijn voor de omstandigheden van migranten op de werkvloer en hun verantwoordelijkheid voor schadelijke arbeidspraktijken gemakkelijk kunnen ontlopen.
Dit kan en moet beter stelt Timmerman: “Nederland kan koploper worden op het gebied van fatsoenlijk werk, als we daar echt voor kiezen”. Dit kan echter alleen als het systeem structureel wordt hervormd. Dat betekent strengere regelgeving, een vermindering van het aantal uitzendbureaus en meer vaste contracten voor structureel werk om arbeidsmigranten meer zekerheid te bieden.
Timmerman reageert verheugd op het ontvangen van de dissertatieprijzen: “Ik was ontzettend blij om te horen dat ik de prijzen heb ontvangen. Het is een grote eer, en ik hoop deze prijzen te kunnen gebruiken om de aandacht en het maatschappelijk bewustzijn rond de omstandigheden van arbeidsmigranten in Nederland verder te vergroten. In de maanden na mijn promotie vond ik het erg bemoedigend dat mede door de aandacht voor mijn proefschrift de positie van arbeidsmigranten in de politiek en de media zo veel aandacht heeft gekregen. Ik hoop dat dit zich ook doorzet en vertaalt in duurzame verbeteringen voor arbeidsmigranten. Uiteindelijk hoop ik dat mijn onderzoek daar ook een bijdrage aan kan leveren”.
De KHMW Proefschriftprijs voor de Maatschappijwetenschappen is ingesteld als aanmoedigingsprijs voor onderzoekers die recent zijn gepromoveerd, ter bekroning van onderzoek op het gebied van de maatschappijwetenschappen. De jury van de KMHW bestaande uit Renske Keizer, Carolien van Ham en Paul ’t Hart, besloot unaniem de prijs toe te kennen aan Timmerman.
De Stichting Praemium Erasmianum Dissertatieprijs wordt sinds 1988 jaarlijks toegekend voor bijzondere dissertaties op het gebied van de Geesteswetenschappen, de Sociale wetenschappen en de Rechtsgeleerdheid. Maximaal vijf prijzen worden toegekend aan jonge onderzoekers die een proefschrift van bijzonder hoge kwaliteit hebben verdedigd aan een Nederlandse universiteit. Timmerman werd geselecteerd als een van de vijf winnaars in 2026.
Promotoren Staring en Van Swaaningen reflecteren vol trots op dit bijzonder waardevolle onderzoek: “Deze prijzen getuigen van grote waardering voor de ongekende kwaliteiten van Ruben. Daarnaast is het ook fantastisch dat met deze eervolle prijzen het intensieve, negen tot vijf overstijgende etnografische onderzoek naar complexe, grote en maatschappelijk relevante thema’s in het zonnetje wordt gezet. Voor ons als promotoren is dat dubbel genieten!”
