Er is de laatste tijd politiek weer veel te doen over de tegenprestatie. Ik zeg vooral politiek, want in de rechtspraak kom je hier eigenlijk helemaal geen zaken over tegen. En dat is wel jammer, want volgens mij schort er nogal wat aan. In het bijzonder wordt in de politieke discussie de tegenprestatie nogal eens verward of op zijn minst op één hoop gegooid met re-integratie-activiteiten. Maar toch, elk nadeel heeft zijn voordeel. Als er wat mis is, kan ik mooi weer een stukje schrijven.
Maar wat blijkt, dat heb ik al eens gedaan. Weliswaar was er toen nog een ander kabinet en een staatssecretaris van een andere politieke kleur dan thans. Maar ja, gezien het feit dat men nog steeds dezelfde fouten maakt, doe ik het nog eens dunnetjes over.
Er zijn gemeenten die veel werk maken van de tegenprestatie en bijstandsgerechtigden taken opdragen die soms zodanig veel tijd in beslag nemen dat er geen sprake meer kan zijn van additionele werkzaamheden. Bijstandsgerechtigden komen daar echter zelden of nooit tegen in bezwaar en beroep. En de staatssecretaris heeft er kennelijk geen problemen mee als de wet in dit opzicht niet goed wordt uitgevoerd. Dan zijn er ook gemeenten die geen tegenprestatie opleggen. Dat is wettelijk toegestaan, want het is nu eenmaal aan het beleid van het college overgelaten of er wel of geen tegenprestaties worden opgelegd. Maar dat vindt staatssecretaris Van Ark juist weer niet goed, want volgens haar is de activerende werking van de tegenprestatie zo belangrijk. Maar daarvoor is er dus de re-integratieplicht.
Voor gemeenten is er toch wel een groot belang om de zaken juridisch helder en goed te scheiden. Van verplichte werkzaamheden in het kader van re-integratie heeft de Centrale Raad van Beroep namelijk geoordeeld dat deze niet in strijd zijn met het verbod op dwangarbeid of verplichte arbeid van artikel 4 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), onder meer vanwege de re-integratiedoelstelling van dergelijke werkzaamheden. Dat de tegenprestatie ook niet in strijd is met artikel 4 EVRM moet echter eerst nog maar eens blijken.
Weliswaar is er geen sprake van dwangarbeid. Daarvoor zouden bijstandsgerechtigden fysiek moeten worden gedwongen de tegenprestatie te verrichten. Maar verplichte arbeid is het wel. De bijstandsuitkering wordt immers bij wijze van sanctie verlaagd als iemand niet meewerkt aan een opgedragen tegenprestatie. En dan zou, mede afhankelijk van de aard en omvang van de opgedragen werkzaamheden en de zwaarte van de sanctie, er mogelijk wel strijd kunnen zijn met artikel 4 EVRM.
Wel moet ik toegeven dat, zolang bijstandsgerechtigden de tegenprestatie niet in bezwaar en beroep aanvechten, er voor gemeenten geen werkelijke noodzaak is om dit juridisch goed te regelen en de politiek de wet die ze zelf heeft vastgesteld ongestraft verkeerd kan blijven uitleggen.
