Gids naar een passende uitvoering van de Participatiewet

Een van de aanknopingspunten zit in de governance van de Participatiewet: welke partij moet verantwoordelijk zijn voor welke dienstverlening en waarom? Welke keuzes zijn in welke situatie het meest effectief? In deze blog bespreken we hoe je een uitvoeringsvariant kunt kiezen die bij de lokale situatie past. 

Het spectrum tussen de uitersten

In de vorige twee blogs hebben we twee “uitersten” besproken voor de uitvoering van de Participatiewet: (volledig) regionaal of (volledig) lokaal. Tussen deze twee uitersten zit natuurlijk een scala aan tussenvarianten. Zo zien we in de praktijk dat specialistische voorzieningen met lagere volumes, zoals beschut werk, dikwijls regionaal georganiseerd worden. Ook onder gemeenten die de overige taken onder de Participatiewet eigenstandig uitvoeren. Het vereist immers de nodige expertise en schaal om beschut werk goed te kunnen aanbieden. Aan de andere kant van het spectrum zien we bij regionale sociale diensten dat ook weer niet álles uniform moet zijn in de regio. Zo kan de samenwerking met Wmo-partners verschillen per regiogemeente, omdat de gemeenten toch eigen accenten willen aanbrengen. 

Een variant tussen beide uitersten kan werken wanneer het de voordelen combineert van lokaal (integraal, dicht bij de burger, zelf sturen) en regionaal (schaalvoordelen, gelijkheid ongeacht woonplaats). Met andere woorden: the best of both worlds. Tegelijkertijd kan een tussenvariant ook vlees noch vis zijn, waarbij je vooral de nadelen combineert van lokaal (gebrek aan slagkracht) en regionaal (weinig grip, compromissen noodzakelijk).  

Gids naar een passende uitvoeringsvariant voor de lokale situatie

Hoe bepaal je wat een passende uitvoeringsvariant is voor jouw gemeente? Net als we in de vorige twee blogs hebben gezien, geldt hier ook: de lokale situatie bepaalt hoe de keuze uitpakt. We geven wat handvatten mee voor het maken van een keuze. 

Stap één is de tekentafel, waarbij je op zoek gaat naar de ideale oplossing in theorie. Ga met een kleine groep strategisch denkers om tafel voor een brainstorm. Laat je daarbij niet hinderen door de dagelijkse praktijk. Denk in een wereld van mogelijkheden, waar geld, tijd en menskracht geen belemmering zijn.  

Denk in als-dan-scenario’s: als we een bepaald beleidsdoel nastreven, wat is dan  de beste uitvoeringskeuze? In andere woorden: wat willen we, en hoe kunnen we dat het beste bereiken? Laat je daarbij inspireren door voorbeelden elders in het land. Een voorbeeld: als we integraal en dichtbij de burger willen werken, hoe kan de ideale uitvoeringsvariant er dan uitzien? Als we andere zaken meer prioriteit zouden geven, zou dit dan tot andere uitvoeringskeuzes (moeten) leiden? Of is er een variant die in meerdere scenario’s de voorkeur heeft? Zet de verschillen tussen de scenario’s eens naast elkaar met voor- en nadelen – bijvoorbeeld de punten we in deze blogreeks hebben genoemd.  

Na deze brainstorm is de volgende stap om ook de omstandigheden in de praktijk mee te wegen. Hier is het verstandig om een grotere groep mee te laten denken, bijvoorbeeld vanuit de huidige uitvoeringsorganisatie. Neem een aantal voorkeursscenario’s mee van de tekentafel en zet deze samen af tegen de huidige situatie en bezie bijvoorbeeld de volgende zaken: 

• Baten voor de inwoner: Hoe zorgt het nieuwe scenario voor betere dienstverlening aan de inwoner? Hoe zorgt het scenario dat de beoogde beleidsdoelen (beter) worden behaald? Hoe realistisch of onzeker zijn deze baten?  
• Kosten: Maak via business cases inzichtelijk wat de verandering je financieel gaat kosten (of opleveren). Weeg bijvoorbeeld schaalvoordelen of -nadelen in de organisatie mee. Let op dat veranderingen in eerste instantie altijd geld kosten, omdat je processen moet aanpassen. 
• Risico’s en randvoorwaarden: Welke andere zaken moeten geregeld worden om het succes te kunnen uitnutten? Zijn er effecten op andere terreinen? Welke (interne en externe) risico’s zijn er, en wat is de kans en impact daarvan? Hoe kunnen de risico’s met vertrouwen worden beheerst? Wat is het restrisico?  
• Uitvoerbaarheid: Maak een eerste schets van wie waarvoor verantwoordelijk gaat worden en welke processtappen daarbij horen. Hoe overzichtelijk, duidelijk en administratief doenlijk wordt het voor betrokken professionals en inwoners? 
• Tijd: Wat is een passende timing voor een verandering van uitvoeringsvorm? Moet het nu, of kan het ook later? Bepaal hoe lang de verandering mag duren. Grotere veranderingen hebben pas op langere termijn het gewenste effect en brengen op korte termijn extra uitdagingen. Je kunt ook kiezen voor een kleine stap om mee te beginnen, denk aan een pilot. Dit kan op korte termijn (kleinschalig) effect sorteren, en biedt kansen om te proeven aan een idee, voordat deze op grotere schaal wordt ingevoerd. 
• Draagvlak: veranderingen doorvoeren vereist aandacht en communicatie om betrokkenen mee te krijgen. Hoe zorg je dat de verandering leidt tot behoud of uitbouw van voldoende menskracht? Hoe neem je (regionale) partners en stakeholders in het proces mee? Hoe balanceer je je eigen belangen met die van partners?  

Met deze werkwijze kun je als gemeente op gestructureerde wijze het denken ordenen over de meest passende uitvoeringsvariant. Mocht je hierover met anderen van gedachten willen wisselen, neem dan contact op met onze adviseurs of kom netwerken bij het evenement op 12 maart. 

Afsluitend event op 12 maart – mis het niet! 

Op 12 maart organiseren we in Utrecht een inspirerend afsluitend event voor professionals in het beleidsdomein Werk & Inkomen. Tijdens deze bijeenkomst duiken we samen in de belangrijkste ontwikkelingen, verkennen we urgente uitdagingen en ontdekken we concrete kansen om hier als organisatie effectief op in te spelen. 

Het programma en de sprekers maken we binnenkort bekend, maar één ding staat vast: dit wordt een waardevolle ochtend vol inzichten, uitwisseling en praktische handvatten. 

Deelname is kosteloos.