VNG en kabinet trekken samen op rond asielopvang

Recente gebeurtenissen raken werking democratische rechtsstaat

Aanleiding voor het overleg zijn de recente gebeurtenissen in onder meer Wijdemeren, IJsselstein, ’s-Hertogenbosch en Apeldoorn, waar gemeenten die verantwoordelijkheid nemen voor opvang te maken kregen met intimidatie, bedreiging, geweld en georganiseerde ontregeling. Dit vraagt om directe bestuurlijke afspraken voor de komende periode.

De VNG heeft in het overleg benadrukt dat gemeenten verantwoordelijkheid blijven nemen voor opvang, veiligheid en maatschappelijke stabiliteit, maar dat dit alleen houdbaar is wanneer het kabinet daar zichtbaar, actief en onvoorwaardelijk naast staat. Wat zich momenteel afspeelt, raakt niet alleen de opvangopgave, maar ook de uitvoerbaarheid van democratisch genomen besluiten en daarmee de werking van de democratische rechtsstaat.

Concrete afspraken nodig

De VNG heeft aangedrongen op concrete afspraken op 5 punten:

1. Heldere normstelling, waarbij kabinet en medeoverheden gezamenlijk een duidelijke grens trekken: geweld, intimidatie en ondermijning rondom asielopvang zijn onacceptabel.
2. Handhaving van die norm, waarbij het kabinet actief inzet op opsporing, vervolging en het tegengaan van opruiing en intimidatie, zowel offline als online.
3. Een gezamenlijk ondersteuningsteam voor gemeenten, zodat gemeenten die opvang realiseren of willen realiseren kunnen rekenen op concrete praktische, financiële en bestuurlijke ondersteuning om deze opgave veilig en uitvoerbaar te organiseren.
4. Transparant en adequaat interbestuurlijk toezicht op de uitvoering en naleving van de Spreidingswet.
5. Het structureel mogelijk maken van opvang, zodat opvang duurzaam, financieel haalbaar en bestuurlijk uitvoerbaar georganiseerd kan worden, met nadrukkelijk ruimte voor kleinschalige en lokaal passende oplossingen.

Ook is gesproken over de acute situatie in Ter Apel, de druk op de asiel- en Oekraïneopvang, de aanpak van overlastgevende asielzoekers, de uitvoerbaarheid van de migratieketen en het belang van maatregelen die het maatschappelijk draagvlak versterken, zoals kleinschalige opvang, voldoende huisvesting en snellere participatie van kansrijke asielzoekers.

Kabinet en gemeenten trekken schouder aan schouder op

Het gesprek verliep constructief, waarbij de door de VNG ingebrachte punten door het kabinet nadrukkelijk werden erkend en omarmd. Daarbij sprak het kabinet onomwonden steun uit voor gemeenten en lokale bestuurders die de Spreidingswet uitvoeren, noodopvang realiseren en verantwoordelijkheid nemen. Hierin kwam duidelijk naar voren dat kabinet en gemeenten schouder aan schouder optrekken.

Het kabinet gaf aan de asielopvang beter te willen organiseren en daarbij vast te houden aan de uitvoering van de Spreidingswet. Daarbij liet het kabinet geen twijfel bestaan dat de Spreidingswet geldende wetgeving is en uitgevoerd moet worden, inclusief handhaving waar nodig. Ook is afgesproken dat het rijk en de VNG gezamenlijk een ondersteuningsteam (‘vliegend team’) met experts zullen organiseren om gemeenten en lokale bestuurders te ondersteunen.