Een persoonsgebonden budget (PGB) biedt de mogelijkheid om zelf de hulp in te kopen. Er geldt een gelijkwaardige toegang: maatwerkvoorziening in natura, door de gemeente georganiseerd of zelf regelen met een PGB. Wel gelden er regels. Zowel voor de gemeente als voor de cliënt. Het begint met de vaststelling dat een maatwerkvoorziening nodig is.
In een onderzoek wordt vastgesteld of een maatwerkvoorziening nodig is; dit volgens het stappenplan van de Centrale Raad van Beroep (CRvB). Ik merk dat vaak wordt onderschat hoe belangrijk de informatie van het onderzoek is bij de beoordeling van een PGB-aanvraag. Stap 2 en 3 van het stappenplan vormen het fundament. Stap 2 gaat over de problematiek en stap 3 over wat er nodig is om die te verminderen of op te lossen. Dat legt gewicht in de schaal bij de vraag of een PGB wel een goed idee is.
Er geldt een voorlichtingsplicht bij het onderzoek over de mogelijkheden van een PGB (art. 2.3.2 lid 6 Wmo 2015). De cliënt op zijn of haar beurt vraagt het PGB zelf aan. Er geldt altijd de keuzevrijheid tussen ondersteuning in natura en een PGB (art. 2.3.6 lid 1 Wmo 2015). De PGB-systematiek moet in de verordening vastliggen. Dat wil zeggen: hoe wordt de hoogte vastgesteld (art. 2.1.3 lid 1 onder b Wmo 2015). Dat kan een percentage zijn van de tarieven van het gecontracteerde aanbod of een bedrag, zoals het wettelijk minimumloon. Hoe het ook zij, het PGB-bedrag moet hoog genoeg zijn om de geïndiceerde ondersteuning in te kunnen kopen.
De cliënt is budgethouder en moet PGB-bekwaam zijn. Kort gezegd: kunnen de PGB-taken juist worden uitgevoerd? Bijvoorbeeld: de kwaliteit van de in te kopen maatwerkwerkvoorziening of het kunnen aansturen van de ondersteuner. Is daar hulp van anderen bij nodig? Dat is toegestaan, als die persoon wel kan zorgen dat de PGB-taken op de goede manier worden uitgevoerd. Rolvermenging van taken mag niet. Deze persoon mag niet ook de ondersteuning feitelijk bieden of daar invloed op kunnen uitoefenen.
Eén van de PGB-taken is dat een maatwerkvoorziening wordt ingekocht die van voldoende kwaliteit is (art. 2.3.6 lid 3 Wmo 2015). Dit gelet op het doel waarvoor het PGB wordt verstrekt. Dat slaat ook terug op de uitkomsten van het onderzoek volgens het stappenplan; het fundament. Gemeenten mogen aansluiten op het gecontracteerde aanbod. Maar die mogen niet 1-op-1 worden gebruikt. Wat mag wel? Eisen van vakbekwaamheid voor begeleiding of een keurmerk voor een hulpmiddel of woningaanpassing.
Volgens de CRvB is een ‘verkorte procedure’ toegestaan bij een afwijzing als een PGB eerder is ingetrokken omdat de PGB-taken niet juist waren uitgevoerd (art. 2.3.6 lid 5 onder b Wmo 2015). Bij zo’n tweede PGB-aanvraag moet de cliënt aannemelijk maken dat nu wel wordt voldaan aan de regels die voor hem of haar gelden. En dat lukt niet als de feiten of omstandigheden nog steeds hetzelfde zijn als toen het eerdere PGB werd ingetrokken.
Ingeborg Lunenburg is auteur van het boek Wegwijs in de Wmo 2015 - Juridische wegwijzer van melding tot maatwerk. De regels rond onderzoek, maatwerkvoorzieningen en de beoordeling van aanvragen onder de Wmo 2015 worden hierin uitgebreid behandeld. Van dit naslagwerk voor professionals is onlangs bij Berghauser Pont een vierde, herziene druk verschenen met recente jurisprudentie en nieuwe ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke toetsing.
